Святая ночь

Лейли - Кьадираiд наъх

4 паIрдаI ады пьес

 

Иштирак гьаъабы:

Салам, 60 саIн йиъиди идараIйаIди директор
АйнаI, Саламды къари,маьъыiлим,60 саIн
Джегьил Салам, I8 саIн
Гьасан, Саламды гьамбаз
Секретарша, I8 саIн
Машин выгIай, 20 саIн
Качал, фырылдахчий, карсызды
Коса, Качалды гьамбаз, карсызды
Дибир, 40 саIн
Ханым, гейджиди хьыдылды
Духтур, Саламды гьамбаз,60 саIн
Кассир, дом культурада билет масса гьынцIай
Къаравылчий, 60 саIн
Контролерша, банка кар гьаъай риш
Флора, кьухьды контролерша
Силисткыркай, 30 саIн
Полис отделенийады начальник
I полис
II полис
Почтальон
Зейухьубы
ШикаIйаIтчийаIр
Къачхынар
Шагь, ВаIзир,аIйанар, шагьады нин,шагьады къари
ВаIкил, 50 саIн
СудйаI, 40 саIн
I дежурный
II дежурный
Прокурор
Маътди кьасди

 

I Паiрдаi

I шикил

Раьгьмаьттик йыхьыды ГьуIммаIт кишийаIди маьгьлаI.Сашуьмуьръиде гIуншинаI дибир МусаллайаI сивхьиди джиназады йанада луздур диъи.

ДИБИР. АIлгьуIкмиллагь (АIлгьуIкмиллагь) РаьгьмаьттикаIди варис чишинвалыкла китIурхунуд харджбы къунши Салам маьъыiлимаIраI джиъджи лаьшуIрь йиъи. (Джыгыдыгы саIсбыр)СагI йишихь.АIдаIмий аIсил хейрийаIчи йиъи.

ДИБИР. Йас аIдаIтдыхьан йыкыс йиъи: хьибид, йугIуд,къырхы…(джыгыдыгы саIсбыр) МаъагаIнаI хьибид?Гьиъис гьаваса?СайгIа газы агIара джи гьухьушнаймаI ки,йас са йыгIала бала маьгIуьхькал?Йикьиди чIрик кихь,дуьаь хъивий,ваIссалам.Йасады аIйаIсийаIди йазух виъи.Са чаIйник чаIйаIд гьагIзыр манатас аьмаьлаI аьгIуьр.КыIрыIхьаъй даIврдид доламамы турбуда ад тикаIмыд синаIбы хъыIльыIр йиъи.

ДИБИР. Йидж шив рухьудаI ки.ПаьйгIаьмбарара ки гьаваса гьухьур йиъинай. БаIс Салам маьъыiлимаIди фикир шив виъидаI?

САЛАМ. Халкьыдыды фикир йаIс закон йиъи.

ДИБИР. Сата гьаваса йишихь. Джиназадады куб ваъас выгай йикьайихькал (Са шуьмуьръидаI йиркьыр дибираIди йыIкьаьдаI лурзар)

ДИБИР. Аллагьу аIкбаIр! Йинчиди ризидисхьур миди аIдаIмийаIди джиназадады куб ваъасвиъихьур нийат гьыъыр. Аллагьу аIкбаIр!(Хылабы убрамыда йикьамаI каIгIаIруар хьаIлаIки раьъаьтаIнаIдаI тылабы тылама ахар.ДжамаьъаьттираI ки АллагIу аIкбаIр гьухьур дибираIраI гьыъыд гьаIраIкаIтбы гьаъар).

ДИБИР. Ийниш! Йидж гIу таIсбигь гьаъад, таIнзигь гьаъад.ГIуас гьаIмд,саIна гьаъар!ГIуду муIбараIкди исм бала гьапхыр виъи.ГIуду аIзаIмаIттиди джаIлал лап бала виъи.ГIуъала къейри мадыд ибадаIд гьаъасыд маIбуд диш.

ДжамаъаьттираIки дибирахьан сытIанаI миди куб гьавъыр «Аллагьу аIкбаIр» рухьур. ДибираIраI ки, джамаъаьттираI ки кьуьадрухьуй куб ваъар.

Йиниш, синдилаI гьархыды йануду ПайгIамбар гьаIзраIти Магьаьммаьд Мустафады саки гьавнас куIнуIл выд баIгаIдаIмыд шаIраIф каIгIаIдуа, гьаIзраIти ИбрагьимиднаI баIгаIдымыд шаIраIф каIгIаIдуъудкал! Шак дишки синаI гьаIмдбынаI гьатхынвалбы гIугIубы йиъи.

Йиниш! ЙуIшдуIшди кьухьды ПайгIамбар гьаIзраIти МагьаьммаьдиднаI гьавнас куIнуIл выр сытIана диъиди баIгаIдымыды баIраIкаIт гьаьмаьшаI бала ваъы,гьаIзраIти ИбрагьимиднаI баIгаIдымыды баIраIкаIт бала гьавъыткал!Шак дишки синаI гьаIмдбынаI гьатхынвалды санаса ГIугIубы йиъи!

МаъгаIнаI «Аллагьу аIкбаIр» гьухьур джиназадады куб ваъар.

Йа РаIбб! Ил абы, рытIкьыбы, мидаI диъибы,дишибы,адаIмийаIр,хьыIлаI,джулюбы,чIихибы багIышламыш даъы!

Йа РаIбб! ДуIнуIдуI аьдгIуьсид Исламад духра гIудж гьифз даъы!Аджал лаIвыкьыр рытIкьымыхда ки убур хъихь,имандыхьан миди дуIнуIдилаI дыкырка.

РаIбби! Миди йикьиди раьгьмаьтвала, рагьатвала льаьшаI,багIыш гьаъы!

Аллагь! Миди йикьинахда суваб инаIшдаI, суваб секейки бала гьаъы,гуIнагьбы йиъинаIшдаI,гуIнагьбы сыла гьаъы,маьргьаьмаьт ваъамыды лап бала маьргьаьмаьт ваъайбехьди Аллагь.

     ХьаIлаI табут каIгIаIдуъур зикр ваъанаI-ваъанаI йихир.

                 

 II шикил

Сырыбы йиъи. Табут цIинаIнаI тIаIтIхъуды сырыды баIгаIдаI синсаIр.» ФатигьаI» дуьаь вынцар.

КАЧАЛ. Коса!

КОСА. …

КАЧАЛ. АI Коса!

КОСА. …

КАЧАЛ. Ей, быIшаI имаI? Ун аьгIуьшмаI?

КОСА. Ун аьгIуьр.Убруду кьана дудурура вызвыз гьаъадкал йиъи.

КАЧАЛ. Дуд виъинис,дуд виъи,амма хашхашийаIди тора ипхьур выз-выз гьаъай диш,садаки кахъастухъун лахъвалхур хъаьпIхыIр.

КОСА. Миди раьгьмаьттигаIд руьгькал.

КАЧАЛ. Миди раьгьмаьттигаIкла гьавадыхъунд муIлк апкыр виъи.ГIуъакла ма дакьыIльди йикIи хъыъынвалыла къейри шив аткас идаI,ай йазух.

КОСА. Гьавнара джиди муIлк йанус саптыр выгай виъинай. Саламда гьинаI ваъай видаI?Гьавадухъунд имараIтбы йиъи.Са утаха папах сивинсаIр,чинди утаха гIилигiабы.

КАЧАЛ. ГIуъахда наI гIилигiабы диш, наI папах.Гьавнас гуIраI гIуъас вырдиш.

КОСА. Амма,гьавасады йахда муIлк вишидийнаI папах ки выкыс виъинай,гIилигiабырки.ГьаIлаI гьавнала хьала …

КАЧАЛ. АIй ма! Харабамыды байкьушаIраI йува кыIбыIхыIнихьан угIлувкур выкыс виъи шагьады багIады буIлбуIл.

КОСА. БуIлбуIл гIылгIыды ичийигы аьгIаьвчIуьр виъи,йима нинди ухьнугы.

КАЧАЛ. Йахши,йанур миди раIгьмаIттигак китIитIкьыр гьинаI дуьруькьуьр.Гьавады джиди сыра руькьуьр,йанур гьинаI?

КОСА. Йанурки гьавнады чирагI фавахъабы диъи.

КАЧАЛ. ЧирагI дишнаI ки гьавнада джиди раьхъ фавыъас виъи.Йанухда кьуьаьд гIил йиъи,гьавнахда йукьуд.Мидихъунга са йишинаI табута ихьинада джид сыр фачийъыр ухълукурхьур ун йитIкьыд имаI?

КОСА. Ваъы,ун йитIкьыр диш.

КАЧАЛ. Гьаваса идаI миди даIстидыкла джуьраь дыкыс.                

КОСА. РаьгьмаьттикаIди аьгьсандыкла чыльыьдаI йанур хатираIк кидыкьас дишмаI?

КАЧАЛ. ЧIрикла кагIаьвгIуьй былах саптыр йугIлады укIумыхьан миз саIвхьаI ваъасмаI?

КОСА. ГьинаI виъидаI гьавады былах?

КАЧАЛ. Гьавадухъунду муIлк гIавагуъашмаI?

КОСА. Гьинди муIлк?

КАЧАЛ. Миди раьгьмаьттикаIди саърухьуй муIлк.

КОСА. ГьаIралда гIуъала писнаI гIагуъаш.Амма йаIс йыханаI гьацарки,гьавады муIлкакла йаIс мыкьыд – сыгIыд саIччуIн диш.

КАЧАЛ. СаIкьийдаIнаI бейин сывыIльаькал ваъы,аькьыIль ишлаIмиш ваъы,гьавада гIагуъасъики

гьавады муIлкаIд гIуъас дбаiлаiладжах йиъимаI,йа диш!

КОСА. Гьавады муIлкаIди ракада йугIуб каIллаI гIады аIждагьа сувкьур виъи.

КАЧАЛ. Гьаваджыгыда аIждагьа ваъы,гIар выгар виъики, гьаваджыгыда йиъид хазна файъир алдаъа сувкьайихькал.

КОСА. Ваъы дуст,хазна файъин йануркалды быIркьыьди гIармашид кар диш.

Качал- Миди кардыс саIкьийдаIди майаI выгар.Тангабы файъаI гьавады муIлк лявшуьсь.Кахъ гьавада миди лаIлаIшаI шив гьаъас идаI.

КОСА. Шив гьаъас идаI ки? Гъутхьа гьаъас имаI?

КАЧАЛ. Гьиъис гъутхьа гьаъадаI? Кьаър-кьаъчI ваъасвиъи.

КОСА. Гьаваса гьиъис?

КАЧАЛ. Ай сылды, гIуъас гьцIашмаIки миди йикьинахда баллад къизил йиъинай? Гавад файъир йигамаI, йа ваъы?

КОСА. (фикирдаI руькьуьр) ДугIурдан гьа!Йихьди аькьыIльдаI гьаIч йитIкьыр диш.

КАЧАЛ. АькьыIль анаI виъинаймаI ки?! Йикьа къизилкалды вахт сувга чаваъас. Дыхьыр танга варсас.

КОСА. Танга рыIхъыI савъыр вимаI?!

КАЧАЛ. ХейрийаIтчийаIшди санада чIал кивис. Папах дишнаIки,мизхъу виъи!БаIс миз гьидисхьур виъиди видаI?

КОСА. МизираI гIар ювыдыгы аIгIаIвуръад, ама хейриаIтчи чаIтиндираI рыIхъыIлаI агIлахад.Йикьа раIгьмаIттигаIди аьгьсандыкла ухьун авцIа ваъас, Йинчиски шукур ваъас. Балад йигай кьайиданакла ки руькьуьд йиъи рухьур. Йанукла къизил файиръай чуьгIуьд.Мисал виъи, наI кьан кидишди хьидаI аьмаьйуьчI, наI ки Хызырыхда саIс маваъы куIмуIкдис.

КАЧАЛ. Гьавады мисал йанусъхьур диш. Йанухда наI кьайидаIд йиъи, наI балад. Сугаъа гьыъынаI кигIийгIадыла хьалаъа къазамыш гьыъыд сугаъа гьаъас йиъи.

КОСА. Йахши, саддахьуан секки хейрийаIчи балугI йануду муьльхуь алдамышдаI вишир гармаха ичипхьунаI? Гьавада шивсаI йыкыс идаI?

КАЧАЛ. Гьавады йануду гармаха ичипхьунаI, йанур гьавнады тилова идихьуд. Рухьудки йанухьан шаIрик йишихь, шивки файъинаI куъал гьаъас йиъи.

КОСА. Аваз писдиш, кьалый гьавъыды Кьуръан вишинаI. Йахши, гьинди мичIрийаIс саърухьунаI салам вынцIадаI?

КАЧАЛ. Рухьур ГьаджылаIтифаIшди Тегьран баIй бала хыл ачухъды хейрийаIчи йиъи. Хъаннала бала дид-нин дишди хынхык кахъар.

КОСА. Йанус хыл ачухъды ваъы, джибинаIд йаIл ачухъды хейрийаIчи йигар.

КАЧАЛ.ВитаI гъухьус. БаIлкаI йанудыки сыфытда рак ачухъ гьаъай руькьуьд.

КОСА. Йахши, шаIр чухьунаI, хейир аьчуьгIуьд, саддахьуан танга фавыръад, муIлк лявуьшуIд,къизил ма файъиш.

КАЧАЛ.Гьавада агIа марар, АгIаджан марар. МуIлк хъывынцIад тангыдыды аIйаIсийаIс.Йанус муIлк ваъы, гьавада йиъид хазна йигар,хазна.ДиринаI витаI,йанухъа къабагIа кийхьуй руькьуьд.

КОСА. ДугIурдан гьавада хазна йиъи?

КАЧАЛ. Мид йихьид дуIнуIди йиъинвалыдкал са зад йиъи.

 

III шикил

ГьуIммаIт кишийаIди маьгьлаI.СаламнаI АйнаI ыIлаIй гьаъай халды выта-куса каIдаIрсаIр.

САЛАМ. Ай хьыдылды,ририх баIр гьака,газай вака.Кадахъас миди раIгьмаIттигаIраI йи укьук китIаI гьыъырхъу диш?

АЙНАI. БаIр гьинаI гьаъадаI,ай аIдаIмий?

САЛАМ. РаIгьмаIттигаIраI йикьиснахъа са саъаьт габагIа йихьди кардыды джигыда заIнг йыIхыIр,йахда джиди йанада саIс гьавъыр.Йиджки хьур гуншийаIр диъи,чыхьынаI йыха чуьгIуьд.БаIлкаI гьидыхда идаI эгьтийадж виъичаI.Зейихьумуд халки гьасад джыга йиъики.Гьацай-хъацанахда улсуламыш руькьуьр гьаса…Йи гIагудаI бала шад йишир.ДуIнйа джис хъывыдкал йишир.ГIуьдуькаьнаIди кьаныкла са джар каьгIаьвшуьр выр.Джиди муIлк йаIс багIыш гьавъыныд нотариуса таIстикь гьыъыд документ йиъинай.ХьаIлаI пIызбы йихьди убруда йыкыр хьыш-хьышахьан гьухьур: «ЫIлаIй гьаъай халды виригI хъуьвгIуьдийнаI выта са тIупIу къизилаIд йидж китIитIхур йиъи.ТIаIтIхъур каьгIаьшаI гьалал хуш йишихь.Амма миннаIт виъи:йи лаIйихнаI кихь!».ШивъидаI хъухьус йиганай,нафас хъихъвыкьыш.Кахъыр улабы рукьуьнаI йиъи.Духтурахда саIс гьавъыр.Йиркьыр лейкьасдыхъун кечмиш йишир.

АЙНАI. Ай аIдаIмий,гьавнара гьухьур,гIуки инамиш йишир?Гьавнады джындырмыла джинаIр цIирхъанай.Гьавнада къизилмыра шив гьаъадаI?

САЛАМ. Ваъы,хьыдылды,гIуъас чацIад.РаIгьмаIттиг бала хаIсисди аIдаIмий йишир йиъи. Къари гьаръышки,хардж-харабат руькьуьд.

АЙНАI. Гьаса гIагуъар ки гIуъас ,къари дишимыд халмыд мыхьылбы къизилаIбы йиъи?

САЛАМ. Миди аIдаIмий Ватамдыды даьвъыIй рухьуйI94I-I945-ды сыдырма алманарнаI-урусашди даьвъийаIди вахтыра колхозады искылата кар гьыъыр йиъи.Са килав къизилаIд са маьхьаь ады хьинихьан кыдыIхаь гьаъанай.

АйнаI лалганаI-лалганаI руркьуьр.

САЛАМ. Авалкар санаса сырыды кач.Гьавадыки йогIцIыра йикьамаI уIпкаI ваъад.Качилики мисаIди шеир кивинсаIд.Санаса баIнд.АртуханаI йигаш.

Шеир кьалый ваъас кийкIир.                                                                   

    КуIнуIл миди инсындыхда кивиршаIр,
    Сызламыш вурукьурь                      
    ЙикIаI абы гьухьус йичIиш
    ТаIкнаI йаIшаIмиш йишир,
    Къизилки сыта гьыъыр
    Амма къазамыш гьыъыд ыIлаIс йичIиш.

 АйнаI хыла баIр фанаI аьхъуьргIуьр.Шеир лахъвартIуй каIлмаIбы ун йитIкьыдаI гьаса гьацарки ихтилат ГьуIмбаIт кишийала руькьуьр.

АЙНАI. Гьавасады къазандж выIлаIс вурукьуьдмаI?НаьгьаькьнаI рухьушхъу,гьайахьан йитIкьыд,вайаIхьан хъуьгIуьр.                                 

САЛАМ. Йихьид кар чIир маъы,хьыдылды,сырыды качилис шеир кивинсаIр.

АЙНАI. Ай бахтавар каIллаI,минахда шаирвалдыки виъигьейхьи…

САЛАМ. Гюйа гIуъас гьацIашнай.Гьавады вахтыра гIуъас кинсаIй рыгадыд кагIатбы шеирмыхьан кинсаIшнаймаI?ГIудж ки шаксызнаI кьалый чыъыр гутIады йаIшикIаI хъыханай.

АЙНАI. СинаIбы сандуха анаI йиъи.Гьиндки йыгадаI йикIилаIнаI гьухьус.

САЛАМ. Йахши шеирдиди вахт диш.БаIр мидаI йий.

     БаIр ляшуьр тIаIтIхъуъас кийкIир.

САЛАМ. Амма гьаIч тIупIу кид джыгыдык кийиркаш.

АЙНАI. Ай аIдаIмий,сирди къаьмаь хик варсамаI?

САЛАМ. Гьаваса марухь,хьыдылды,гуiнагь виъи.Йикьинады джыбра кьуьшкьаьнаI далгад диш.ШейтIандыра сыра хабар вихид.Агьа,гьидид идаI джингилти кигIитхьума гьацIаш,хурузады джыбыр гIавгумаI гьацIаш.Гьа,гьавасаки йиъи.

АЙНАI. АьгьтийаIт ваъы,аIдаIмий,руг гьаъад.

САЛАМ. Чинди къулпыдыкла фахъ,хьыдылды,йукьаь йиъи.Джиди гьухьунула йицIды килавала бала йишир йигар.

АЙНАI. Ай аIдаIмий,миди раIгьмаIттиг лап хазныды лувкуду гIар виъи гьейхьи.

ТIпIу каьгIаьшуьр габылмыды йыIкьаь дагул гьаъар. Кьуьнарасинара – ЙинчираI раьгьмаьт ваихькал,къунши.

АЙНАI. МисаIди джыгыда гьухьуд йиъики,гьалыра къазамыш гьаъар,гьалыра ыIляр.

САЛАМ. Кахъ,вар-дуIвлаIт минахдый рухьуд йиъи.Амма,гьаьйуьхьки йануду кьаьсвала ситхьур.

АЙНАI. ГьаIч кьаьсаI йишинак кийиркаш.МаIшаIди Ибада гьухьудкал,шудаки кьаьсаI йишинаIки,гьагIзыр кытIкалыд суIпаIлбы ады мукIнахьан са руькьуьд.

САЛАМ. Йидж рухьур,хьыдылды,гьасад кинаI йишир йигадийки,легьиныхьан I8 сыда ады мукIды гада хъыкыскал.

АЙНАI. МаIлик МаIммаIдди хабрак кид саIгьирлид аIчбыкал.

САЛАМ. Гьиъис сегьирлид?Гьавасад аIчбыр йишид йиъи йануду багIма.Амма даIвмашаI,аIждагьамашаI хьаIлаI куIк каIгIаIвир виъи.

 Инсанар сырымыла ухълудукур аьхъуьдгIуьр.

                

 II паIрдаI

 IV шикил

АЙНАI (хыла фад къаIзаIт йыкканаI кьалый гьаъар). Бала диъи мисаIд инсанар:убрабы йиъи- быIшаI диъи.Улабы йиъи – быIрькьаь диъи.БычIимыды йыкьыIгы угIутIутI мыкьды къархаймык кидиркай мид ил ад сасумад махлукьар гьидди баданнаI дуIнуIди йитIкьыбы дидаI,гьидис йаIшаIмиш дидаIд даIрк чыъыр,санаса лыIъыIр-раьгIыIниди фикир гьавъыныхьан I00-I50 саIн уьмуьр буас чаIлих гьаъар.ИчийаI шейтIандыра йува гьавъыды миди инсындыды ухшармыра Кьухьды,улуТанрыдыды йиъинвалыс шак ваъар.МисаI муIгаIддаIс са инам-имандыс шивитхьур субут,маьджуIзаI,каIраматбы гьарсар.Инсындыла кьухьуд маьджуIзаI рукьуьдмаI.Хьуд ваIш саIн иди маьхьаьльмыкла санара йишинаI игIлипхьур сада йишинаI джиди гагай чипIкьыр аIч,хыIрь,тIамыл акаш.Са виъиди накьуды шуьмуьд сурт бычI лиркьар, гьаьрсинадки джид ранг, джид иль.Мибы синаI Йинчиди йиъинвалыды инамдыс баIс дишмаI?

ДуIзди чIилыхдий шив гьухьус руькьуьддаI.Шудаъа къаIзаIт игIийхьудаI, ай Аллагь?Гьинд кьалый гьаъасдаI?Санада кихьир йиъики: «Замандыд пульс чIир йишир йиъи…ДаIрйидаI фыртына,саIгьрайаI туфан,йикIимыда уIсйан,дуIшманвалды гьава …» Ваъы,мид лап джагуъара хъыъыр.Кихьиныхьан судурзашмаъа.

САЛАМ. Шив йишир идаI,ай хьыдылды?

АЙНАI. Шив йыкыс идаI ки?МыхьчаIд кIарагулабы агIахар ки,кIаIзаIт ляшуIхькал.

САЛАМ. ДуIзуIд мадамаI ки,кихьихькал?

АЙНАI. Ваъы маъа .Лап джагуъара хъаъар баiлаi.Кахъ шив кинсаIдаIма.Гу1йа Казана инсан ыIлаIй инсан пейда йишир йиъи.

САЛАМ. Гьавадхъу дуIзуIд йиъи. Видж ки балагаъа виъи пейда йишид.Инсан ыIлаIнара Астархана ришбир,сусмар алдамышдаI гьатIъыр дыкырканай джиди хала,хьаIлаIки тIаIхькал дирикир,диджаI гьатIтIыр дылянай.Суд ки вишир виъинай.Гу1ллидыхьан йыIхьыIр.

АЙНАI. МидаI Казан хьур кинаI йиъи.

САЛАМ. МуIмкуIн виъи мид кьуьаьд рухьунаi йишид кар йыкыс. Хьибид рухьунала ЙинчираI удуьхихь.

АЙНАI. ГьаIч инамыш рыкыс руркьуьш.

САЛАМ.МуIмкуIн виъи ки гьавнахдаки агIлаIйчIуй даIврдид чаIтинвалык кукас руькьуьш. Сасады инсанашид асыл ки миди аьзаб-аIзийатдык кукас руькьуьш. Йак гьавадыхъун масара йиъи ки,гьаьр инсындыда ляшуьсь рукьуьш.Гьамы инсындыла кьайидаIди кьиймаIт виъид шив идаIки.

АЙНАI. ГIудж ки лап джагуъара хъыъыр .БаIс бала гьураъал выхьыды сосиализм даIврдидаI шивсаI инай?Са дана викьидаI йогIцIур акт кинсаIнай,йогIцIур мал духтурады фикирдыхда убур хъинсанай.Йикьиди инсан гьарсай,арамыш гьаъай руькьуьшнай…Са къутурай заIр викьидаI колхозады председателаI,фермадыды директорара кичIаIлаIдираI кьуьлиди кьаьчI варсанай ки,аьчIуьр дагул йыкыскал.

САЛАМ. Гьавнас гу1раI чаьмь 3 рубл 60 къаIпаIк,йак I рубл 20 къаIпаIкаIс йиъинай.

АЙНАI. Йихь,йихь.Маъа ахъаткыр йиъи.ДуIгуI 92 къаIпаIкаIс виъинай.Къант I рубл йиъинай.Туканбы йаIлдаI йикьамаI ацIцIур инай.

САЛАМ. Мыхьч дишхъу.

АЙНАI. Маъа гьисс рухьушдаIки,хала са шала укьду аIвхий муьхъашуIруIйаIди йыIмаль укьухьан сытIанаI гьубхьа ваъай саърухьуй катибаIр диъинай.

САЛАМ. БаIс мисаI йыха йиъимаI.СинаI зад сыкыр сатыр йиъи видджис.НаI кичI диш,наI мичI.

АЙНАI. Демократия виъима.

САЛАМ. МисаIдики демократия вуруькьуьмаI.Гьаьннис хыл кийкьас йигаш гьидыкхьур. Симмыра тукан ачухъ ваъар, ыIлаIй джыгабы ачухъ гьаъар.Туканбы кьаьраI йиъи.

АЙНАI. ГIудж ки лап джагуъара хъыъыр. Мибы сина лувзур апкыды даIврдиди сыдырмыд баIлабырбы йиъи,гьовмыды джыбырдыра гьамы гьацIара гьаъар.Тамбалвалды гьавады даIврдыкла йанус апкыды мирас дишмаI.Миди баIладыд йаIтинвалды гьаIлаI бала буасс виъи.

САЛАМ. Шив йыха лувзур апкыды гьухьуды даIврдид саIнбы йишир йиъи, чинсаI са-сур камыд каIсирид гьалды гIилис йыIхыIс йиъинай.

АЙНАI. ЦIинди даIврди аьгIлядуьчIуьр баiлаi, гьаIлаI цIинди дуIвлуIтдид механизм формалашмыш йишир диш.Джураь йишин,азадвалды рагьатанаI къазамыш гьаъаш.ЙикIис балугI выганара…

САЛАМ. (Чинады чIал йаIлаI саптыр, зарафат ваъанаI) ХаIзаIр маьтаIнаI уьвуьхихь.Вай,вай,каIллаI ихтилатак кибыхыр куб йикIилаI ихълипхьур(куб ваъасхьур гьазырвалды ваъар).

Ракад званук рыIхыIр.АйнаI Саламды сыфыттык карахъар.

САЛАМ. ГIагуъашмаI йидж куб ваъанаI виъи?

АЙНАI. ВыгIылды хала анаI хьыдыннара рак ачухъ гьаъад имаI?

САЛАМ. ГIуъас гьацIашмаI ки,куб лачапIтIур гарданады тупа къылындж каIгIаIдууду йишинаIки,кубады сухьрудула са чIуб гIарий гIил лихис чуьгIуьд.

АйнаIраI рак ачухъ гьаъар.Арий почтальон аьйчIуьр.

Поттальон – Йуьш йыхыд йишихькал.

АЙНАI. ГьаIр вахт йыхды вишихькал.

ПОЧТАЛЬОН. Риший,телеграмм йипIкьыр виъи йидж.

АЙНАI. (телеграмм лявшуьр йикканаI кьалый ваъар)АIгьмаIд Саламды дих,гIу Ломоносовады туру ид МосквайаIди Государственный университетаIд юридический факультетаI кьабыл йишир йиъи.Дарсбы сентябырады I-наI кийкIир(АIгьмаIдыхда саIс ваъар) АIгьмаIд,АIгьмаIд.Миштулух йий.Хейрхабар Москвайыгы…

ПОЧТАЛЬОН. Ай риший,саърухьунаI йи рыIхъаI аIхъигь, миштулух бы хьаIлаI сытIа гьаъы.ГьаIлаI шуьмди хала руькьуьсди йиъи.ЙицIыд километр раьхъ чIипхир йиркьыр йиъи,миштулух выс йикIи лийхьуш,гьаIмидыгы мидаI телеграмм выр миштулух йаьгIаьр? Гьавнас гу1раI ки дуIнйа валхуъар виъима.МисаIди джыгыда гьухьуд има: «НаI лызыд гьыъыш,наI йиджаI гьыъыш,гьазырды хьыв фавъыр…»

АЙНАI. ГIу гьаькь йиъи,шю,шадвалыра лап каIллаI сувга гьавъыр(тангабы йитIкьыр гьынцIар).

ПОЧТАЛЬОН. Ай риший,мибы бала йишир баiлаi.

АЙНАI. Гьалал хуш йишихькал.Мид шив идаI ки?ГьаIлаI халды аIдаIмийаIраI шив гьынцIадаI гIагуъас.

САЛАМ. Хьыдылды,йидж гьухьушнаймаI куб ваъанаI виъи.

ПОЧТАЛЬОН. Ваъы,ваъы,ай риший,мибы видж баIс йиъи.Уьмуьрдиди миди вахтыра наьгьаькьнаI гу1нагьдыды аIйаIсий маъы.Куб ваъай инсан нарагьат гьаъас чуьгIуьд.Миди кагIата къул дуа,хъуьгIуьс йи.

АйнаIраI почтальон рыIхъаь ахъыхар.БаIгаI иди халыгы йиркьыды АIгьмаIдис пIаш гьыъыр таIбрик гьаъар.    АIгьмаIдаI телеграмм ляхъувшир джиди утаха хъуьгIуьр.

АЙНАI. Ай аIдаIмий,гьамы йидж гIуъада са чIал ки ваъас диш.Шудаки гьацай-хъацай йиъидаI,саIс ваъы,йаьккуьа йикьамаI ыIлаI,раьгI.Йихьди дих гьавадухъунду университетаI аьчIуьр йиъи.

САЛАМ. (фикирдаI йыхьыр)Ваъы хьыдылды,ЙинчираI хъу йихьди миди арзу йихьди йикIаI саптыш,миди йыгIала хъыхар раьгIыIнид дагьар.Минала хьала апкыды уьмуьр йинчис ибадаIттыхьан выкыркас виъи.

АЙНАI. Маъа дир йиъи ай аIдаIмий.Шив уьмуьр мабадаI ки?

САЛАМ. Хьыдылды,гIудж дуIзнаI рухьур,баIкаI дир йиъи маъмы.Ама зийиндыды сурдунала ухълукун видж хейр йиъи гьухьуд йиъи.

Салама куб ваъар АйнаI гIуьлидаI лурзур гIарий карахъар.

САЛАМ. Йиниш,гIуду кьухьвалыс шукур нийытды лейкьыр.Хьуд саIн йитIкьыр лийхьут,духарыра университет ларатIутI,халкь ыдыды судды кьухьды руькьуьд,йаIки прокурор.Ама йаIдаI гьавнада дуIзнаI кар гьаъы,маьтаI йиш гьухьус аIдаIбдиди гьаькь гьивиркьаш.Гуiнагь,чIирид карбы бала йишир йиъи.Маъа шив уьмуьр мабадаI ки?Мабады синаI уьмуьр Йинчиди рыIхъыI вицIаI гьавъынаI ки,мидихъунды гу1нагь маьтаI хъичивчIаIтI.Ей синаI лягIуьй Йиниш,рувгIа хъаваъы йихьди мукIды вахт кагIаьгIуьй аьйнаIкалыд хьаIдкал маьтди са уьмуьр буасс.Йидж гьыъыды кардымысхьур дих гьаьнниди гьура каIллаI саал магIухькал.Марухьихькал ки,фылан хыл чIириди ламысда пар ады аIдаIмийаIди дих къанун уьхуьй йишир йиъи,йанус гьаькьвалдыды дугIрувалдыды дарс вынцар.Гьавады дарс саърухьунаI джиди дидис вийихькал.Димах йихьди гу1нагьмыды джаIза духарыра буасс виъи.Хъивий йихьди гьаьъаьпхыIди уьмуьр авцIуду са кIукIалкар гьубхьа ваъас,пар гIадишди са уьмуьр буасс.Хъивий йихьди мукIды вахт ай Йиниш.Йиниш,гIудж йуьхънаIр аIрмаIнийаIшди шаIракла латIа даъы,АзаIрбайджанады джуьравалды хылыгы лямаьвушь.

АЙНАI. Ай аIдаIмий.Ай аIдаIмий.

САЛАМ. (наразы инаI)Шив идаI?

АЙНАI. ЧинаI кахъ.

САЛАМ.ГьинаI кахъастаI,ай хьыдылды?Шив йишир идаI?Шив гIагудаI?

АЙНАI. Тапады йыIкьаьдаI уламыкла сухъугур.

САЛАМ. Шив сухъугур уламыкла?

АЙНАI. ТаIпаIйала хьаIбилмыда йикьамаI нур лягIуьнаI киршаIй са кьаьсди лалхуъанаI-лалхуъанаI йануду гIуьлуьди йанадыгы фагIаьчIуьр.Къултухакки са виргIид кьатIкалыд китаб фанаI йиъинай.

САЛАМ.Къанатбыки кинаI инаймаI?

АЙНАI. КинаI инай.Къанатбы кидишнаI шивсаI лалхуъас рукьуьддаI?ДжыгIабыки гьаса хуъашаI йиъинайки.

САЛАМ. Зейухьа риширхъу диш?Цай гьаъанаIхъу диш?

АЙНАI. Ваъы,ай аIдаIмий,сагIлам риъи.

САЛАМ.(хыл АйнаIди баьли линсаIр,цай рацуйкал)Вай,вай,гIудж цай гьаъанаI рихъу.

АЙНАI. ГIуджки синаI зад зарафатдык кымавых.

САЛАМ. Зарафат гьидди видаI?Йидж гьухьунаI ки ваз ады наьхаьс хыл-хылыкла кыгIыIхыIр витаI дугIургIас,гьацI зарафат виъи.Йидж гьухьунаIки,машин гаражигы аIгIаIбуур лючуьр витаI гIуду дидди хала,даIйаI гьыъыды заIфаIран кидыха гьыъыды йигикла ыIлаIс,алдара ки са истикан хурузад бибийкал ирди чаIйакла хъаьраьгIыIр аьхъуьдгIуьс,гьацI ки зарафат виъи.Зейуьвалыхьан шив зарафат видаI?

АЙНАI. (хъаль лявчIуьр)Йидж гьухьурки зейухьа диш.

САЛАМ. ДугIурдан?Агьа,хъацIыр.Миди сыда гIуьхьди маIктаIбаI шаIриаIтдиди дарс вурукьуьр.

АЙНАI. Вурукьуьр.Шив гьаъас даI ки?

САЛАМ. Гьаваса йиъи йихьма.Гьамы инамыш йиъи.Гьавады нур ады кьаьснара гIуьхьди маIктаIбаIс шаIриаIттид китаб фанаI руькьуй инай.ГьацIар ки гIуьадишдаI китаб хъийикьа гьаас руькьуьш .Йаьккуьъас маIктаIбаI дыгIыдаI маьъыiлимаiшди утаха пIал-пIал гьаъанаI хъацIалгIай китаб гIагуъас йиъи.ГьаьннираI гьавнак хыл кийкьас йикI гьаъас диш.ГIуъас кимаIйичI.ЛяшуьаI,ачухъ гьаъы,кьалый гьаъы.Са гIуъас гьацIар ки гьавад гьалыра йитIкьыр идаI,шивсаI йитIкьыр идаI,мыс йитIкьыр идаI.

АЙНАI. Ай аIдаIмий, лагI маъы,йаIлбы сабаьгьаь йыкыс йиъи.

САЛАМ. Астафилла.ГIудж дуIзнаI рухьур,хьыдылды.БаIлкаI лейли-кьадираIд наьх йиъи?БаIлкаI ДжибреилаI кьурани-каIрим йипIкьыр виъи.Амма гьавад цIихьибид ваIш саIн минахъа гьура йишид йиъи.ГIуъас гьамы гьавад шивсаI гIагуъас руькьуьддаI?

АЙНАI. ЙаIс шив гьацIасдаI шивсаI гIагуъас руькьуьддаI?Амма гIагур.

САЛАМ. Йаваш риш,йаваш риш.БаIкаI рувгIа хъавъыр хъивихинай.Хъивихир ки бала инсындыра кьалый гьавъыр башаI ийхьуш.МыкI вынцар гьавнас.ШейтIандыд айаIбы йиъи рухьур.МыхьчаIраI «Кьуръундыдакьаьхьан»гьухьур    кьин гьаъар.

АЙНАI. (фикирдаI рыхьыр) ГьацIаш.

САЛАМ. Хьыдылды,гIу пир имаi гьацIаш,зийарат имаi гьацIаш.ЧуIнки Джибреил гьаьр хьуду инсандыды уламыс гIагуъаш.

АЙНАI. ЙикIидыгынаI рухьумаI?

САЛАМ. (фикирдаI йыхьыр)Гуiнагьдык кирхьумаI гьацIаш,хьыдылды.Шивки идаI.

АЙНАI. ЙаIс кичIаIр.

САЛАМ. Шивкихьур са кар гьаъы. ГьаIч йыкыс йиъи.Телевизорак карахъ.

Салама куб ваъар.АйнаI телевизорак карахъар.

АЙНАI. Ай аIдаIмий.Ай аIдаIмий.

САЛАМ. Маъа шив йишир идаI?

АЙНАI. Шюраь шю гу1ллидыхьан йикьаI гьаъар,мейит ки вихир дагул ваъар.

САЛАМ. Дидыкла аткыд мирас куъал гьаъас йичIир диш гьыкыс йиъи.Инсанвалыс йараб лягьнет вишиди вар-дуIвлаIтдиди гьаьрисвалдыла кьухьды баIлаI виъимейхь?

АЙНАI. Ваъы,вар-дуIвлаIтди алда йикьаI гьаъаш

САЛАМ. ДишдаI,чIири алдаъа йикьаI гьаъар.Накьудыкла аьмаьлаI йитIкьыр диъихьур сацIамды чIири алдаъа джандыкла дыкыс гьазыр диъинвалды таIбии дишмаI?

АЙНАI. Ваъы,ай аIдаIмий,накьудыды маIсаIл диш,кичIаIлаIдилаI йикьаI гьаъар.I937-ды сыда СибираI суIргуIн йишиди шю хъаIхир джиди гьухуды шюди йанада аьгIуьр.ШюраIки джиди джандыды кичIинвалыла миди йикьаI гьыъыр дагула гьаъарки сирр аьйан хъуьмаьвуьгIихькал.Амма хьаIлаI рак йикка хъыъыр гъугь кивир йаIшаIр.

САЛАМ. Репресиядыды вахтыра гьавасад карбы бала йишид йиъи.Гьавналаки йуькьди кардымыды йи шагьад йишид йиъи.

Салама куб ваъар.АйнаI телевизорак карахъар.Телевизора цIинид чIалбы рухьунаI

Йиъи.АйнаIра саIс секейки бала ваъар.

        Империя куъал-куъал вишир
        Къупалах-къупалах,чIилик-чIиликнаI
        ЦIухьуб халкьыды,цIухьуб елдиди
        КъисмаIт вишир джуьравал.

        Януду рыIхъыI лузас чуьгIуд
        Йа са дашнак,йа са тIыгIа
        КьатI-кьатI гьаъанаI туфанбы
        АьгIаьчIуьсди ачухъвала.

        КьайидаI кьурбанмар вырдиш
        ЙануджаI миди рыIхъыI.
        ЙануджаI миди джаIнгиди.
        Байрах хьибди рангады виъи
        ВаIш кьаст аны виъи гьаьр ранга.

САЛАМ. Хьыдылды,миди шив саIс –куIй видаI,куб ваъар йидж баiлаi.

АЙНАI. Ай аIдаIмий,гIу йинчиди хатраIс сата чIалбы йихьихь.ЦIинид чIалбы йиъи.Йихьди йикIис маIзаI вуруькьуьр гьавнахда убур хъихьидаI.

САЛАМ. Кардык китхьушмаI?Куб ваъар баiлаi.

АЙНАI. Ваъыма.ЧIалбы гьухьунуд кубас шив маIшаIт идаI ки.

САЛАМ. ШивсаI шив маIшаIт идаI?ЦIинаIнаI хьаьрь руькьуьрь.ИгIлийхьур баiлаi.ГуIнагь виъи.

     АйнаIраI телевизор саьпIхъаь хъавъыр гIуьлигы гIарий карахъар.

АЙНАI. Ай аIдаIмий.Ай аIдаIмий.ГIахьуъан дишмаI,ай аIдаIмий?

САЛАМ. СачалтатмаI куб азар ваъас?

АЙНАI. Ай аIдаIмий,са чиний хъаклаI.

САЛАМ. Астафилла.Ай риш,гIагуъашмаI куб ваъанаI йиъи?

АЙНАI. Ай аIдаIмий,куб ваIхаIшхъу.Са чиний хъаклаI.

САЛАМ. Шив йишидаI?МаъгаIнаI уламыс кьаьсди гIагумаI?

АЙНАI. Ваъы.Ваъы.Хукумык хъак.СинаIбы лукур йиъи.КаIллаIбы чIири лихьир сахыткал йиъи.

САЛАМ. Шив рухьуй ридаI,хьыдылды?

АЙНАI. Са чиний кахъ гьаIлаI.

Салам гIуьлиди къабагIа йиркьыр гIарий кахъыр мат руькьуьрь.

САЛАМ. «Лейли –кьадираIд наьх» йиъи гьейхьи,хьыдылды, «Лейли –кьадираIд наьх».

АЙНАI. «Лейли-кьадираIд наьх» шив идаI,ай аIдаIмий?

САЛАМ. «Кьурани-КаIримаIд» чIири сывыкыдаIд наьх.Миди наьхаьс йикIис йигай аIгьт уIруIкуIр.Амма аьгьт хьибнала бала чишир йигар.

АЙНАI. ДугIурдан?

САЛАМ. Гьаъыла,гьаваса рухьур (Хукбы ухълукур тикнаI лухъурзар).МисаIди са хабар виъи.Са кьасди руьхуьхъанис гIагуъарки руьхуьд дагьар лухъузур йиъи.Гьаса гьацIарки арх хъавалхур виъи,хьаIд гIарий руькьуьрь.ГIара аьгIаьйчIуьрь.ГIагуъар синаI хукбы саъал йишир саIдждаI гьаъар.Арх ки сагI саламат виъи.Руьхуьд хьаIдки джыгыда сахыткал йиъи.БашаI ийхьурки «Лейли-КьадираIд наьх»йиъи.Рухьур: «Ай Йиниш,гIудж йи каIллаI аьккамыкла гьаъы.КаIллаI аьккаь вишир дамдухъун вуруькьуьр.Кахъар ваъы,пис йишир.Рухьур: «Ай Йиниш,йи каIллаI джуьлыIмыкла гьаъы».КаIллаI чIипIаI хъившир фистихдыхъун вуруькьуьр.Кахъар ваъы секейки пис йишир .Рухьур: «Йиниш,гIудж йихьди каIллаI суIфтаI виъидкал хъаваъы».КаIллаI хъуьвгIуьр суIфтаI виъидкал.ПашмалнаI хъургIур хъуьгIуьр руьхаь.

АЙНАI. Гьаьйуьхь,йидж секки нийат гьыъыш.

САЛАМ. Йидж гьыъыр нийат.

АЙНАI. Шив нийат гьыъыдаI?

САЛАМ. ЕрмаIнийаIшис гьыъыды кардымысхьур джаза выъын.

АЙНАI. Гьавасад чIир гIаразын Йинчиди джаIза дишмаIки?

САЛАМ. Гьавад санаса мусулманашид сырбы гьалхуъа гьыъынысхьур саIкьийдаIд убур аIгIаIдуун инай.

АЙНАI. Маъа шив нийат гьыъыдаI?

САЛАМ. Йидж гьухьур ки Йиниш,ГIудж АзаIрбайджанады джуьравалды гьаьммаьшаIдиснаI ваъы.

АЙНАI. Йыхыд нийатбыр йиъи.

САЛАМ. БаIс гIудж нийат гьыъышмаI?

АЙНАI. Гьаса кичI виширки ,саIччуIн йикIи йитIкьыш.Са мид йишинаI гьухьус ъинай:Ай Йиниш,ГIудж яхчуьс са духарды дават гIавгуъа ваъы,тухдугума мукI ваъас.Хыдыл наIсиб гьаъы,хабар ваъас.

САЛАМ. Гьавад йихьди йикIи йиткьыш,мадыд зад нийат гьыъыр.

АЙНАI. Мадыд шив?

САЛАМ. МукIды вахт.

АЙНАI. Шив?Ай аIдаIмий,гьавад шивсаI рукьуьддаI ки?

САЛАМ. Шив шивсаI рукьуьддаI?

АЙНАI. Саддахьуъан мукIвалды ухълувкур хъипIкьыр,йишир I8 саIн иди гада.

САЛАМ. Йишихьмаъа,дуIнйа валхуъас дишхъу.

АЙНАI. БаIс йи?

САЛАМ. (фикирдаI руькьуьр)ДуIзнаI рухьур гьа,гьавад гьаIч йикIи йитIкьыш.Йыха йишир ки нийат гьавад кьабыл йишиш.Шивки идаI…Йыхьыр куб азар хъаваъас.ЛапIтIа чавъын гуiнагь виъи.

АЙНАI. Ай аIдаIмий…

САЛАМ. Хьыдылды,чIав хъаъы.Сатамаъа куб азар хъваъас.

АЙНАI. Джан аIдаIмий,са задки хухъуткас,хьаIлаI йикIилаI ихълитхьус йиъи.

САЛАМ. Астафилла.70 сыда атеистаIшаI убра гьавадухъун ун ыъыр йиъи ки,наI гуiнагь вацар,наI суваб.

АЙНАI. Йахши,йахши,гIу Йиниш,кIикIикла фахъыр уджузлуха муъаьгI.

САЛАМ. Хьыдылды,сатас йиъимаI куб азар ваъас?

АЙНАI. Йахши,азар ваъы.Амма инамиш муаьгI ки,гIийгIадыла хьала гьыъыд кубмыра мидыхъунга раьгIыд чахырмыды гуiнагь маьтаI хъаваъас виъи.

САЛАМ. Йинчис джис йыханаI гьацанай ки,йидж шивхьур раьгIаьнайдаI.ДаIрдаI,гуджаI ирхьудаI чаьраьгIыIр шив гьаъас иди инайки?Гьамы раьгIаьш,ибадаIт гьаъар,писид гьаъамаI?

АЙНАI. Инамиш инакла дагьар йишихь.БаркIуда ады утум сыра уIхъвуIркуIр.

САЛАМ. БыIркьыIди шейтIандыс лаIгьнаIт йишихь.Хьдылды,гIудж лап джагуъара хъыъыр гьаъа.

АЙНАI. Йыха йиъи, йыха.Хъаьль лямаьвуьчI.йиганаI йаьккуьъа йикьамаI куб ваъы.

САЛАМ. Хьыдылды, гIугIуд джан хъиририх.Йидж куб ваъас.НаIстаI коммунистаIшаI сатыъыш куб ваъас,сив факас,гьамыки гIудж.

АЙНАI. Бый, ай аIдаIмий,йидж куб маваъы рухьумаI.

Джиди утаха телефонала гьалгай АIгьмаIдди саIсилид ун йитIкьыр кьуьаьрсинаI каIхъдаIлтаIр.

АIГЬМАIД. Ало,Лейла,салам.СагI ришихь.Йыха йиъи.Багада дом культурада йыхды тамаша выкысды виъи «Шахады папах» вимаI шив идаI.Ваъы риший амарык.Са гIу рыкьа.Сааьт II-да.ГуIзаIт раъас риъи.Йуьш йыха йишихь.

АIдаIмийнаI хыдылды са санак мат дишибыкал кадахъар.АйнаIди сыфытдык йахъ кийхьур.

АЙНАI. Ун йитIкьымаI.ай аIдаIмий?

САЛАМ. Ун йитIкьыр,ама…

АЙНАI.Шив амаъа?Мидихъунга ришаIд,хьыдыннад тур йаIлигы игIитхьуд диш.

САЛАМ. Мидихъунга игIитхьур диш,минала хьала бала игIитхьус йиъи.

АЙНАI. Ваъы ,ай аIдаIмий.ГIуъас гIуду аIвлад йыханаI вацIаш.ГIавады дурувайкал йыгIа са гуIлири савалхуъанаклады диш.ЕлчийаIр сыдыкас,аIй лявшуьсь,лишнад йыгI гьацIас,хьаIлаIки даватас гьазырвалды ваъас.

САЛАМ. ХьаIлаIдис гьисс синсаIдаIки? Гьамы ририх аIй лявъшаI,нишанламыш раъас,йаьккуьаьхьан ки даватак китIкIис.

АЙНАI. Йи къинаIмиш мараъы,ай аIдаIмий.Уьмуьрдыхда ихтибар диш.УIлуIм къашнаI улуду арыда аны йиъи.Саддахьуъан наьхаьс сархыр,йаьккуьъас лухъурзуш.Духарды дават гIачавгур сыра рагьатнаI лурукас чургIуьд.Хейирдид кар шудаки ваьхтаI гIагунаI,гьавадухъун йыха йиъи.

САЛАМ. Йахшима,имкан вий куб азар ваъас,хьаIлаI дыхьыр кьаьъаб лявшусь,чинсаI дир дуруькьуьд.

АЙНАI. Ай аIдаIмий,60 саIн йануд аIгIейкьыр йиъи,гьаIлаI наI риш сырыкыр диш,наI духарыс сус гьаръыр диш.ДаIспаIчаI чиршир шив гьаъасдаIки?

САЛАМ. ДуIзнаI рухьур,хьыдылды.ЙануджаI дават ваъадаI йухсулар диъинай.Са лишнады тIуьбаьилала къейри мадыд саIччуIн йишид диш.

АЙНАI. Гьавады ки ЗАКСыдыгы пайнаI выды винай.

САЛАМ. СаIччуIн чуьгIуьд.Гьавнад аIваIз духарды даватас хъаъад.Гьасады дават ваъас виъики,гьасады дават ваъас виъики,гьавнахда хъивиркай маьвуьгIихькал.Сус каIллидилаI тIыламы йикьамаI къизилаIраI арцIа раъас риъи.

АЙНАI. Ай аIдаIмий,гьухьус дишмаI мид гьинигы йишидаI?

САЛАМ. Ваъы,ай хьыдылды,гьавасады даIвр хъаьпIхыIр.ГIийгIа-бага синаI зад приватизироват гьаъас йиъи,гьарьсаI задады аIйаIсий йыкыс йиъи.

                 

 V шикил

 Салама куб азар ваъар.Кьуъаьр синаI нарагьат диъи.Ракад званок рыIхыIр.

САЛАМ. ЙуьшаIдиди миди вахтыра йиркьыды гьушь руькьуьддаI?

АЙНАI. ЙаIс кичIаIр.

САЛАМ. ТIупIу йыханаI дагул гьыъыр имаI?

АЙНАI. ГIудж китIитIхушнаймаI?

САЛАМ. ГIу ририх карахъ тIупIуйак,джыгыда йиъимаIгIай,йидж ки рак ачухъ гьаъас,гIагуъас гьушдаI.

АЙНАI. Ваъы,ваъы,суранаI руркьуьс кичIар.

 Маъа ракад званок рыIхыIр.

САЛАМ. АьгIуьнаI йиъи(йыхьыр ракады улугу кахъар) . ГьушдаI?

КОСА. Йи йиъи.

САЛАМ. ГIу гьушдаI?

КОСА. Коса.

САЛАМ. Гьинди Коса?

КОСА. Качалды гьамбаз.

САЛАМ. Качал гьушдаI?

КОСА. Йихьди гьамбаз имаъа,гьацIашмаI гIуъас?

АЙНАI. Ай аIдаIмий,уIркиди инсындык кийиркаш.СасуманаI гьалгар.ЙыхдыснаI йиркьыды диш.Рак амаъы.БаIкаI тIпIу китIулхадаI гIагур йиъи?

САЛАМ. Гьаваса?Гьавада кичIитIутIхур йыганай,ЙаIгин гIагур йиъи.

АЙНАI. МаьгьлидаI китIутIхасыд инай.

САЛАМ. ГIудж шив рухьуй ридаI?Гьавада хала рагьатнаI сатхас дыкыс динаймаI?Зад-хьыв гьаъай халды чинди выта китIутIхасыд инай.ГIу ририх полисахда саIс ваъы,йидж тIпIудыд джыга кыдыхьаьс.

     Кьуьаьр синаI хъуьдгIуьр.МагаIнаI ракад званок рыIхыIр.АIгьмаIдаI баIгаI иди утахыгы аьгIаьчIуьр рак ачухъ гьаъар.

КОСА. Саламалейкум! Наьх йыхыд йишихь!

АIГЬМАIД. Алейкума салам!Амма наьх йишид балага виъи.Гьамы йуьшь йаIри йиъи.

КАЧАЛ. БагIыш гьаъы,йуьшь йаIри йыха йишихь.

АгьмаIд – Ун хъинсаIр гIуьъахдаI.

КАЧАЛ. Салам маьъыiлимак кар китхьур йиъи йуIшдуIшид.

АгьмаIд – (йикканаI) Ай дид,гIу йигар миммыс.

     Салам ругура ацIцIуду идимдыхьан аьгIуьр.Косамар гIли лудурзар.

САЛАМ. СутIкьа,сутIкьа.

КАЧАЛ. Салам маьъыiлим,дирнаI йитIкьыныс хьур багIыш даъы.

САЛАМ. СаIччуIн чуьгIуьд.Шив хабар видаI?

КАЧАЛ. Салам маьъыiлим,ГьуIммаIт кишийаIд хал ляшуьсь йитIкьыбы диъи.

САЛАМ. Гьаваса! Йидж ки рухьур шив йиширъидейхь.Ай раIгьмаIттигаIбы,хал ляшуьныхда са вахт-ваIдаI вурукьуьд дишмаI?

КОСА. Ун йитIкьымаI?Йидж гьухьурхъу йаьккуьъас аьдгIуьс,йихьди чIилик кахъыш.

КАЧАЛ. Салам маьъыiлим,минадыгы чинадыгы саIкьийдаIд тангабы файъир йиъи.Уьхуьсид джыга диш йаьхчуьхда.Мидихъун тангымыхьан чинаI-мидаI йуьшь гьаъас кичI вишир.ЙитIкьыр ки тангабы йишинаI гIуъада выс.Мадыд задбы багаъа гьаIлл гьаъад.

САЛАМ. Гьаваса? Шуда тангабы идаI гIуъаьхдаI?

КАЧАЛ. (тангабы гьынцIар) Хъад гьагIзыр доллар виъи.

САЛАМ. Ай аIдаIмий, мидихъунды тангымык Кремль лявшуьсь вурукьуьд.

КАЧАЛ. Салам маьъыiлим, йаьхчуьсь Кремль –зад выгаш.Танга кьайидаI виъид инсанар диъи.Гьавад хал йаьхчуьсь маса йий.ЙуькнаIр ки са халдыды-джыгыдыды аIйаIсийаIр дыкыс.Унсуз ки гьавады муIлкидыхда гIуъахда эгьтийадж диш.

САЛАМ. Руькьуьд.Багаъа йихьди кардыды джыгыда дыкьа, далгас.

КАЧАЛ. ЙинчираI гIуду уьмуьр хуIлуIхаI ваихькал. Са хагьиш ки йиъи,Салам маьъыiлим.

САЛАМ. Багаъа шивки чIал видаI йихь.

КАЧАЛ. Салам маьъыiлим, кула-куса йуьаьк ачуьхъ гьаъадхьур йахьчуь куIбаIлаIг липIкьыр виъи.ГIу разы йишидийнаI гIыIнаьхаьдилаI гьавады хала садархадый.

САЛАМ. Ай бала, йидж ньаIлаI гьавады халды рикигы ара гIил лихьир диш.ГьинаI шив адаI гьацIаш.

КОСА. Нарагьат муъаьгI, Салам маьъыiлим,гьиддинык каIдаIтаIс диш.КаIллаI ливхьисид джыга файъир лудукас диъи.

САЛАМ (аIчаIрбы йитIкьыр гьынцIар). Йыха йиъи.дирих ачухъ гьаъы,сатха.

КОСА. Йуьш йыха йишихь.

КАЧАЛ.Йуьаьккаьс гIадагуъас дима.

ХъуьдгIуьр

САЛАМ. ЛутуйаIр,гIуьхьди фикир уламыгы кьалый гьавъыр.Гьаса гIагуъарки даIваI хыных виъи.Дирих йуьаьккаьди йикьамаI каIдаIрс.Ай файъир гьа(фикирдаI руькьуьр)ГьаI?Саддахьуъан мадды джыгыдаки шивхьур китIитIхьуръ ичаI?Саддахьуъан кьуьаьд рухьуй ки тIупIу йиъичаI?Йыкыс муIмкуIн виъи.

 ПолисаIр аьдгIуьрь.

­­­­­САЛАМ. Салам маьъыiлим,шив йишир идаI?Гьуш идаI ГIу нарагьат гьаъай?

САЛАМ. ГIуь дир дишир.СаIс гьавъыд джыгыда вахтыра йитIкьыр дыгар.

IIПОЛИС. ЙуьхънаIр наI сарухьуй куIмаIк гьаъай духтурар диш,наI цIай саьтхъаь хъаъабы диш.Санаса машин виъи,гьавады ки раIисаIдаI фаны виъи.

САЛАМ. Йахши,йахши.РаIгьмаIттик ГьуIммаIт кишийаIди хала идгас дыгабы диъи.Дыкырка гьавабы йуьаьккаьди йикьамаI са кьаьрди камерада сата.Йуьаьккаьс сыхъдыка хъидрихихь.

I ПОЛИС. Са гьавад? Мадыд саIччуIн чаъасмаI?Хылабы гъугур баiлаi…

САЛАМ. Ваъы,лазым диш.ЙинчираI джи гьовбы йыIтхьыIрь диъи.

 

ПаIрдаI

III ПаIрдаI

 VI шикил

Гьаькь-гьаьсаб «Къапаз саiв» идараIйаIди директорады кабинетаI руькьуьрь. Салама шивдаIъидаI кинсаIнаI йиъи.Гьасан КаIримов аьйчIуьрь.

САЛАМ. Огьо,йисти дуст гьимма йиъидаI?ГьаIч гIагуъаш.Ваз-виригI вишир вимаI гIуъакла?

ГЬАСАН. ШивсаI гIагуъасдаI ки?ГIу маIчитаI аьгIуьй диш,йи мейханайаI.Халкь даIстимы куъал вишир виъи.ГьаьрсаI раькь са партияды майдан вишир виъи.Инсанашис са санады йанада хъуьдгIуьс ки кичIаIр.

САЛАМ. ДуIзнаI рухьур.Кахъ халкь шюмдыхдий куъал вишир видаI.Миди гьушдаI – коммунист,партократ.Миди гьушдаI - джаIбгьаIчий,демократ.Миди гьушдаI – мусаватчий.Шив гьацIасдаI маъа гьушь.

ГЬАСАН. Мид дуIшманады руьхаьди хьаIд сыъынкалыд са зад йиъи.

САЛАМ. Гьаваса йиъи.БаIс гьисс тыгIайаIшдаI джуIдуIшуIд иль аьгIуй гIилабы ШушайаI,Лачына,КаIлбаIджаIраI сыхыIс йичIдаI?Егь,шивки идаI.Хейир хабар,шивид кар идаI йи йикIи гьыъыр идаI.ВиригI гьинийныгы йипIкьыр видаI?

ГЬАСАН. Сув МаIгьаIммаIдди йанада чипIкьынаI ки,МагьаIммаIд сувады йанада аьгIуьд.

САЛАМ. Дуст,гIуду хатирак кимейкьихькал,наI йакла сув чуьвгIуьд,наI гIуъакла МаIгьаIммаIд.Маъа шив аьмаьльбы йиъидаI гIуъахда?

ГЬАСАН. (джибиныгы са пакет аьгIаьшуьр гъынцIар)ГагIа,мид гIуъа лейкьасыд йиъи.

САЛАМ. Йа ваъы.Камута аIгь.Йихьид хыл кимейыркьайихь.

ГЬАСАН. (пакет камута ахар)ГагIа,гIу йихьди хатирак кийкьыр.Мид шив цIинид уйинбы идаI?Мысдыла йануджаI сасина ихтибар хъаъашдаI?Йалаки аьгьтийаIт ваъамаI?

САЛАМ. ГьацIамаI дуст,йуьхчаI кьуръунды кьин гьыъыр йиъики руIшваIт ляшуьсь диш.Гавнасхьур йидж ляшуьшь.ЧинсаI кьин йаIс гъаIним йыкыс йиъи.

ГЬАСАН. Мид руIшваIт дишхъу,ширинлых йиъи.

Салам = Шудаъа идаI?

ГЬАСАН. КьайидаI йиъи – са миллион.

САЛАМ. Накьай журналистаIди репортажаIс руIшваIт миллиона лейкьыр йиъи гьухьудаI гьуIрмаIт ады йануду президентаIраI хъухьурки шив гьаихьдаI,инфляция йиъи,миллион рублак шив сийхьур.

ГЬАСАН. ГагIа,йи таIхил совхозады кьуьад рухьуй отделенийаI директорнаI сыка,гIуду хаджалатдыкла кагIаьйчIуьд.МаIсаIл виъи.Рухьудъики хылыра хыл сиркьар,хылыра ки хъуш.

САЛАМ. Хылыра хыл силкьатIхьур лиъы гьаъатхырь,амма хъушаъа джаьб лихьир йиъи.

ГЬАСАН. Гуiнагь гIуьхьди виъима,гьалыски литхьудаI ваIзифаI куъал ваъар.Хьыв йий хьыв гьаъанас.Ширинлых унсузда симмыра гьынцIар.

САЛАМ. Йа гIапкынаI са къаIпаIк ки лячъйуьшид.Шеф йихьди хылык кахъар.ГъинаIмиш гьаъаш.Хардж-харабат бала руькьуьр.АIслиндаI «кафирдыгы лявшаI,кафираIс хъивий» уюн гьаъар.

ГЬАСАН. ГIагуъар гьа,гIуду шефаIраI хьиб гьава види муIлк ваъанаI виъи.

САЛАМ. Гьавад шив идаI ки?Мигьманар бала дурукьуьрь.ВаьхтаI-ваьхтаI кьухьумыра саIс ваъар.Хыл кьаьраIнаI руькьуьс руькьуьдмаI?ГIукалды са-сур инсындыра джиди къазанджаIкла «фитIраI-закат»чывынаI гаьшаIраI дыкьыркьад.

ГЬАСАН.ГIуъахчис фитIраI сийхьумаI ки?

САЛАМ. ЙуьхънаIр йинчид баIндаIйаIр дишмаI?

Секретаршахда саIс ваъар.Секретарша кагIатнаI кьалам фанаI аьрьгIуьрь.
Кихь,Гьасан СуIгьраIбди дих КаIримли совхозады кьуьад рухьуй отделенийады директорнаI кьабыл йишихь.

СЕКРЕТАРША. Гьамбысаматда синаI отделенийабы кидыха хъыъыр Магьмуд Пашалы кьухьды директорнаI кьабыл гьыъыр дишнаймаI?Приказ ки кихьир китаба аIгьир йиъи.

САЛАМ. Йидж шивсаIки рухьудаI,гьаваса ки кихь.

СЕКРЕТАРША. Баiлаi чиндики ГIудж гьухьур йнай йиджки кихьир.

САЛАМ. Гьавад приказ кыдыIхаь хъаъы.ЦIинид приказ кихъихьки,отделенийабы саджыгыда сытIа хъыъыныра саIччуIн чывыдаI I7 март тарихдаIд I7 йацад приказ кьувудыгы сихъитхьуднаI гьаьсаб йишихь.(Гьасан КаIримлидаI)ГIуки выра,приказ лявшаI,гIийгIадыла кардык кикI.

Гьасан КаIримли хъуьгIуьрь.Телефона заIнг аьгIуьрь.

САЛАМ. Ун агIуьрь.Шив? КаIлбаIджаIрыгыд къачхынар?50 аилаI? БашуIстаI.Адалкай джыгабы выс йиъи.Йидж.БашуIстаI…Са рухьуй сытIана адалкай халма.Йишир.

 

 VII шикил

ИдараIйаIди халды магьлидаI. КаIлбаIджаIрыгыд гачхынар,паIнджаIк гIадишнаI,папах гIадишнаI,санад хыл кIукIалма,санад гIиль кIукIалма.Салама аксаккалашис хыл выр джиди куIмаIкчий Дадаш ДаIмирлийаIс гуIстаIриш гьаъар ки гьовмус утахбы йийихькал.

САЛАМ. Мибы сарухьIуй сытIанаI адалкай халма дыкырка.50 утах аны йиъи. ХьуцIцIыр аилаI аIвихьас виъи.ХьаIлаI йикьа йихьди йанада ыIлаIнады шивсаI гьаъада гIагуъас.Духтурашди шуIбидаI заIнг гьаъы кiац гIамык кадахъихькал.

ДАДАШ. Граватбы,валыгбы,гIуьдуькаьнбы кьайидаI йыкыс йиъи.

САЛАМ. Камендантак йидж китIаI гьыъыр йиъи.СинаI зад гьазыр йыкыс йиъи.

ГIиламыла каIллиди йикьамаI джуна гIавырчиди са хьыдылды Саламыхдий аьрьгIуьрь.

I КЪАЧХЫН. Ай шю,йихьди хыных чинаI аркыр,кафираIшди йыIкьаь.Гьавнады кьаьб гьалыра аьваьрхъа ваъас видаI?ГаьшаIраI наькыIди джыгыда джиди аIбир ваьраьгIаьр…Ваъы.ЧавьраьгIаьд.РикьаI гьаръынаI ки чавьраьгIаьд.Йихьди хыных хъий .МаIйайш ,бала, маIйаIш.АьргIуьнаI риъи.АьргIуьнаI риъи.

ГьирирканаI хъуьргIуьрь.

САЛАМ. ГьушдаI миди хьыдылды?

II КЪАЧХЫН. Йихьди сус риъи.ГейджаI ришир риъи.КаIллидилаI сыла ришир риъи.КаIлбаIджаIригы аьхъучIдаI йаIс гьаса гIагурки хыных сусда фаны йиъи,сусуски гьаса гIагурки йаIдаI фаны йиъи.БаIкийа са санас гIакадгудаI гьацIырки хыных хала кьаьбаь аркыр йиъи.Сусда курукас ричIиш.Нин риъи баiлаi.Ухълурукур муьхъа.ЕрмаIнийаIшаI фархъыр миди.Уламыды къабагIа хынхыды каIллаI кьатI ваъар.НиндаIки рухьур духарды аIбир ваьраьгI.Ваъы гьухьурхьу суIфтаI нинид убрабы кьатI гьаъар.Маъа рухьур духарды аIбир ваьраьгI.МыджаIрдаIнаI йигъгьухай хыл кьатI гьаъар.Хибид рухьуй таIклифала хьала гагылыд хыл кьатI гьаъар.СадаснаI рикьаI гьаръышки,сата уьмуьр буй аьзаб буайихь.

САЛАМ. Зулумдыхда джыбыр вуруькьуьд диш,риший.Миди гу1нагь кидишнаI савъыды ибирдираI гьовбы фадахъас диъи мысдаIхьур.Миллионала бала къачхын хынхыды,кьаснады гьыIрс,шуьмуьд гьагIзыр намусдыс лаIкаI йыIвхьыIд сус-ришаIд фаIрйад Йинчиди кьан худа рувгIур залымады каIллаI ривчIаI ваъас виъи.

II КЪАЧХЫН. Йанур аьджуIзди,гейраiт дишди халкь диш,шю.Амма джыбыр Йанумыкла ид йаькIуьмыра хыл-гIил ситIаI гьыъыр йиъи.Къуллухады гьарисвал,ХаIйанаIт гьаIлаIки са чаьраьгIаьн вишир дуIшманад руьх ругIа гьаъар.

САЛАМ. ДаIспаIчаI маьруьгI,риший.Йануду рыIхъы ки дири дишинвалды рамалдан выкыс виъи.

 

VIII шикил

ГьадисаIбы руькьуьрь Саламды кьабыл даъай утаха.

I ШИКАIЙАIТЧИЙ. Рухьурки директор халкь джаIбгьидиди уIзв йиъи,имаI?

II ШИКАIЙАIТЧИЙ. ДуIнйаI мисаI йипIкьыр виъи,мисаI ки вуруькьуьс виъи.СинаI гьуIкмаIтдаI йиъид партиямыра кадр маIсаIлаIдаI джиди уIзвийаIшис уIстуIнвалды вынцIар.ГьаIч шак-шуIбгьаI дишки халкь джаIбгьидираIки цивилизация джаIмийаIттид шуьмуьд гьагIзыр сыдыд мид таIджруIбаIдыкла дуIвлаIттид механизм къурмуш гьаъадаI бакара гьаъас йиъи.

I ШИКАIЙАIТЧИЙ. Йымаъла луьчуьн са аъйыIб, сухъуьчуьн кьуъаьд аъйыIб.

II ШИКАIЙАIТЧИЙ. Шив йыха ки гIуъас ки Оджаггулу дидыкла са кIалды йыIмаьль апкыр виъи.

I ШИКАIЙАIТЧИЙ. Балам, кIалды виъинахьур шив гьаъасдаI. Гьавнахьан ус аIхимаI? – АIхир.ХьаIд аIхимаI? – АIхир.Базара руькьуьмаI? – Руькьуьрь. БыстIана руькуьмаI? – Руькуьрь.Маъа шив гьыъыр йигадаI миди йазух гьейвандыра? ГьаI?

II ШИКАIЙАIТЧИЙ. ЙыгIа са ваIдраI сырыхчаIди йаIмаIд лыIыIрь йигар.

I ШИКАIЙАIТЧИЙ. СырыхчаIди йаIм кывынцIанады дидис лаIгьнаIт.Йи йикьир имаI ки йихьди убрабы хуIлуIхнара сырыхчаIди йаIм выIлаIйихь?СырыхчаIди йаIм выIлаIбы искладчи Гараджид заIбир йиъики гьаьрь сыда йикьид данамар гъухур.

 Шляпа гIады са мукIды гада уIчуIраI диъимыла личихьир директорады утаха аьчIус йигар .СинаI наразынаI са-санак кахъар.

СЕКРЕТАРША. А баIй,гуIзаIт гьаъы,ара инсан аны йиъи.

МУКIДЫ ГАДА. Йики видж инсындыды йанада руькьуьрь ма

СЕКРЕТАРША. Занит йиъи ей,директор занит йиъи.

МУКIДЫ ГАДА. ГьаI? МисаI инсанкал лалга ки,башаI ирхьусма(йыханаI кахъар) Йаваш йиш,Йаваш йиш,Ариш ,гIу Сона дишмаI?

СЕКРЕТАРША. Сона риинис Сона риъи,амма гIу очеред дишнаI сыкас диш.

МУКIДЫ ГАДА. А риш,гIу дуIвлаIт виъиди рыкыс риъи.ХъарацIыр дишнай.Лап аъккаьди сус ришир рихъу.

СЕКРЕТАРША. ГIукалыд къари дишид мукьуд гадайаIр миджигабы кьабыл чишир хырыдады шаIгьаIрма дыхьыдаI йуьхънаIр шивсаI сусмар дыкысдаI?

Симмыра йаьхъ гьаъар.

МУКIДЫ ГАДА. Гавнасхьур ухълудукур хъитIкьыр диъи.Маъа каIгIаIдихинаIшдаIки гьиннаIнаI хъуьдгIуьбы диш.

I ШИКАIЙАIТЧИЙ. Аваз писаIнаI аьвгIуьшь.Кьалый ваъай кьуран вишинаI.

МУКIДЫ ГАДА. Выкыс виъи,аIдаIмий,выкыс виъи.Гьамы уIлкидиди аIйаIсийаIр йанур диъи.Балад кардыд джыгабы ачухъ йыкыс йиъи.ГьушнаI са лухма хывады баданнаI хал-джыга сатыр мадды уIлкуIмаI руькуьс диш.

I ШИКАIЙАIТЧИЙ. ГIагуъар каIллаI дагьрак йыханаI кивикьыр виъи.АькыIль йипIкьыр виъи.Хъиркьыр йиъи.

МУКIДЫ ГАДА. Ваъы,ай аIдаIмий.СибираI йаIшаIмиш диъид ришиймашди,шюбаьшди турула къачхынашис ярдым йитIкьыр йиъи.

       Симмыра йыкканаI: «Сыка вырайихь директорады йанада,риш». Миди вахтыра гейджиди Ханым аьрьгIуьрь шивдаI рухьунаI-рухьунаI.

СЕКРЕТАРША. ХейирдиснаI йишихь ,Ханым даIй?

ХАНЫМ. Ай бала,миди муIрваIт дишимыра йи йугIлады,йизирди кьанык сартыр риъи.

СЕКРЕТАРША. Гьалыра,Ханым даIй?

ХАНЫМ. Гьаъыла,ай бала.Гьуш гъухьусдаI.ЙаIс видж гьацIамаI ки гьалыра.

СЕКРЕТАРША. Гьаваса чацIнаI йыха йиъи,Ханым даIй.

ХАНЫМ. Йи йугIлады,йизирди кьанык сирчаI гьаръыр.Йихьди бабады муIлкидыкла зейухьубы хъадаъай джыга гъыъыр.КичIаIр гьавада руьркьуьс. Джагуъарыд халат гIад духтурашилаI кичIаIр.Баба наIкьихьдаI гIагур.Рухьур Салам гагIады йанада ририх.Хъивийихь йануду муIлк.Салам гагIада рувгIа хъаваъас лягIуьд.ЙинчираI гьавады мин бытах гьаъихь,гьаьммаьшаI хыл фавахъар.

СЕКРЕТАРША. Салам гагIа адиш,Ханым даIй.

ХАНЫМ. Миди вазыра аькуьгIуьдмаI?

СЕКРЕТАРША. АькуьгIуьд,Ханым даIй,аькуьгIуьд.

ХАНЫМ. СирчаI гьаръыр йи йугIлады,йизирди кьанык (саIкьийдаIнаI фикирдаI руьркьуьр) Шив йыкысдаI,ай риш,сырыка аьрчIуьс гьавнады йанада.

СЕКРЕТАРША. Салам гагIа карды йиркьыр диш, зейухьа йишир йиъи,Ханым даIй.

ХАНЫМ. Шив? Ма йидж шив хъаъасдаI? (гIарий хъуьрьгIуьнаI)синаIбы йала даIхаIр.Йихьид тур игIитхьур йиъи.Йалаки баланаI гейджибы диъи.

I ШИКАIЙАIТЧИЙ. Шукур гIуду каIраматыхда, йа Йиниш!

II ШИКАIЙАIТЧИЙ. БаIйаIшди наIсилдыкла риъи.Гьамыдад зейихьуд хынымар хъадаъай джыга бабасыйаIди муIлк вишир виъи.Гьавады вахтыра гьуIкмаIтаIраI фугIутIкьур йиъи.

III ШИКАIЙАIТЧИЙ. Гьавнас хьурки каIллидилаI сыла ришир рыкыс риъи,имаI?

II ШИКАIЙАIТЧИЙ. Ваъы,нинихда ришидыгы гейджиди риъи.Рухьунай,дидихда куIлфаIт вурукьуьшнай,Шуда кьурбанбы рикир,шуда нагIзырбы выр идаI,садакьа куъал гьавъыр видаI.Йинчидигы куIлфаIт вагIыIр виъи.Джыбраки мисаIди са риш ришир риъи.

I ШИКАIЙАIТЧИЙ. Йинчиди ирадаIйади гIарши йыхьынады джыбыр мисаI вуруькьуьр. Йинчиди маслягьаьт диш гIуъас куIлфаIт вын.ГIуъума кейгIар,пирмы руькьуьрь,зийаратмы руькуьрь,кьурбанмар рикаiр .Са сурала гIудж Йиниш маIджбур гьаъарки гIуъас куIлфаIт вийихькал.Гьавса выды куIлфаIт ки мисаIди вурукьуьрь.

II ШИКАIЙАIТЧИЙ. (секретарша)Ай риш,шив йишидаI?Шудаъа гуIзаIт гьаъас идаI йуьхчаI?БаIкаI гьаIч кьабыл даъас дишчаI.Ририх са хабар лявъшаI,кьабыл даъас дишнаI аьхъуьчIуьрь хъуьдгIуьс хала джыгыда.Кар йиъи йаьхчуьхда баiлаi.

СЕКРЕТАРША. (шикаIйаIтчийаIшдаI)Директорара гьушнаI кьабыл гьаъас диш.ГуIзаIт маъы.

 ШикаIйаIтчийаIр наразы диъинаI хъуьдгIуьрь.

            

 IX шикил

Салама шивдаI идаI кинсаIнаI йиъи.Саддахьуъан каIллаI алдый гьавъыр кахъыдаI утаха ады джагуъарды мичIрий ады аIдаIмий гIагуъар.НаразынаI минак ала –алда кахъар.

САЛАМ. Кьасди,гIийгIада йаIдаI гьушнаI кьабыл гьаъас йикыс диш.Джан сасуманаI йиъи.СекретаршаIраI гIуъаьдишдаI гьухьушмаI ки.Сасумад инсанар диъи гьей.

КЬАСДИ. Йи инсан диш.

САЛАМ. Йахьан маIзаI ваъай имаI?

КЬАСДИ. Ваъы,йи Джибреил йиъи.

САЛАМ. Джибреил идаI хуьаьлаI Йинчиди йанада вырамаъа,йихьди йанада гьисс йиркьыды идаI?

КЬАСДИ. ГIуъас хабар йипIкьыр виъи.

САЛАМ. Шив хабар?

КЬАСДИ. Лейли-КьадираIди наьхаьс гьыъыд нийатбы ЙинчираI кьабыл гьыъыр йиъи.

САЛАМ. (хъаьль лявъчIуьрь) Ай айдаIмий,йаIс нагIыл маваъынаI.Йахда вахт диш.Шивки гьухьусды инай йихь.

КЬАСДИ. Йидж гьухьусуд мид инай.Йахда вахт кьайидаI виъи.ГIуьль ачухъ ваъы,халды гьава йуькьаь виъи.Сапта маьтти гьава выкьайихькал.

     Салама гIуьль ачухъ гьавъыр ухълукудаI гIагуъар кьасди утаха мардиш.КичI вишир секретаршахда саIс ваъар.

САЛАМ. Ай риш,гIуъада гьухьур дишнаймаI ки ,гьушнаI арий сымарк?

СЕКРЕТАРША. Салам маьъыiлим,гьушнаI сыкыр диш,синаIбы хъаьтхыIрь диъи.

САЛАМ. БаIс гьамбысаматда утаха ады кьасди аIдаIмий гьуш инай,гьай?

СЕКРЕТАРША. Гьинди кьасди?

САЛАМ. Йихьди утаха аьчIуьди кьасди гIагушмаI?

СЕКРЕТАРША. Ваааъы.

САЛАМ. Гьамбысаматда йихьди утахыгы кьасди аьхъуьчIуьшмаI?

СЕКРЕТАРША. Ваъы,гьушнаI аьхъуьчIуьрь диш.

САЛАМ. (джагуъара рукьуьрь)ГьушнаI аьчIуьрь диш,гьушнаI аьхъуьчIуьшь.Баджыдыгы ирхьумаI гьавады кьасди?ХуьъаьлаI лахумаI?

   Салам гьаьль дишнаI креслойаI аIраIкаIр.СекретаршаIс кичI вишир са гIил йыIкьаьхдий руьркьуьрь.             

СЕКРЕТАРША. ГIуъада шив йишидаI,Салам маьъыiлим?Сарухьуй куIмаIк гьаъай духтурашихда саIс ваъасмаI?

      Саламыкла саIс кигIивухьуш.СекретаршаI джиди утаха хъырхьыр сарухьуй куIмаIк гьаъай духтурашихда саIс ваъар.ХьаIлаI са истикан чаIйаIхьан директорады утаха аьхъуьргIуьрь.Ракада мукIды са гадайаIхьан туIшь руркьуьрь.Мат ришир минады сыфытда карахъар.ЧаIй директорады скама сивинсаIр.Утаха ул рувгIа ваъар директор хъарсар.

СЕКРЕТАРША. Бый,миди гьинаI йишидаI?

САЛАМ. Гьушь?

СЕКРЕТАРША. ДИРЕКТОР.

САЛАМ. Йи гIагуъашмаI?

СЕКРЕТАРША. ГIу йыханаI гIагуъар.Разывалды лячуьвшуьрь маннады кабинетаI аьчIуьнь гIуду наIзакаIтсизвалды виъидаIд ки гьацIар.Амма директор гIагуъаш.

САЛАМ. А риш,гIудж шив рухьуй ридаI,директор йи дишмаI?

СЕКРЕТАРША. Директор гIу руькьуьд,амма мадды джыгыда.Миди идараIйаIди директор марды инсан йиъи.Саки хагьиш гьаъар,шуда ки директорас гIу гIагур диш,аьхъйуйьчI гIара гуIзаIт гьаъы,разывалды вишинаI йикьа.

САЛАМ. А риш,миди шив чIал видаI?Йи миди идараIйаIди директор дишмаI ки?

СЕКРЕТАРША. МукIды гада,йахта вахт диш.Хагьиш гьаъар аьхъйуьчI,гIара гуIзаIт гьаъы.Директорас гIагунаI хъаьль лявчIуьсь виъи.

САЛАМ. Шив? МукIды гада?Йахьан маIзаI ваъай римаI?60 саIн иди аIдаIмийахдий мукIды гада рухьур,рыIхь руькуьшмаI?

СЕКРЕТАРША. Ваъы,лап 70 саIн иди аIдаIмий.I8 саIн иди гадайахтий мукIды гада рухьуд дишмаI?

САЛАМ. А риш,шив I8 саIн ?ГIуду каIллаI чIир вишир вимаI гьацIашь?

     Йыхьыр гуIзгуIйак кахъар,мат йишир алкар.

САЛАМ. ДугIрдан гьа.Мид шив муIджизаI идаI?ГьаIч йаIс йи хъацIас хъуьгIуьш.

СЕКРЕТАРША. Ай гада,хагьиш гьаъар аьхъйуьчI.Директор хъиркьыр йаIски дыхъый гьаъас йиъи,гIуъас ки.Гьаьль сасуманаI виъи.Сарухьуй куIмаIк гьаъай духтурашихда саIс гьавъыр виъи.Гьамы аьдгIуьс диъи.

САЛАМ. НаьгьаькьнаI саIс гьавъыр виъи.Йи лап йикIис йыгаткал йиъи.

СЕКРЕТАРША. ГIуъасхьур саIс гьавъыр диш.

САЛАМ. БаIс гьалысхьур саIс гьавъыр видаI?ГIудж гIуъасхьур?

СЕКРЕТАРША. ГIуъас даIхли диш,гьалысхьур саIс гьавъыр видаI.ГьаIралда гIуъасхьур саIс гьавъыр диш.АьхъйуьчI , хагьиш гьаъар.

САЛАМ. Риш ,гьинаI аьхъуьчIуьсдаI йи йихьди кабинетигы?.

СЕКРЕТАРША. ГIуъахда кабинет йыкыс гьаIлаI бала кинаI йиъи.Маннады кабинетаI гIудж гIу мисаI йыкын – наIзакаIтсизвал виъи.

САЛАМ. Мид шив лалгын идаI?ГIудж лап джагуъара хъыъыр гьа.ГейджаI ришир римаI,шив идаI.

СЕКРЕТАРША. Гейджиди гIу йиъи ки,гIудж гIу гьинаIхьур аIрицаI гьаъар.

САЛАМ. А риш,гIудж шив рухьуй ридаI?

СЕКРЕТАРША. Гьамы директор видж йиркьыр кигIийхьуд,каIгIаIрихид,гьвада гьацас йиъи шив лалгай ридаI.

САЛАМ. МидаI йала къейри мардыки директор йиъимаI ?

       Миди вахтыра духтурашди машин йипIкьыр лаIвиркьар.Салам кабинетигы аьгIаьчIуьрь маьгьлидаI сейчIуьрь.

ДУХТУР.Ханым риш,зейухьду гьинаI?

СЕКРЕТАРША. Са тIаIкьикьаI гуIзаIт гьаъы,аьхъуьгIуьс йиъи.

ДУХТУР. Ай бала,хушбахтвалыкла даIм выIрыIхыIрь.Йаьхчуьхда гуIзаIт гьаъасды вахт виъимаI ки.ТIаIкьикьаIдаI йогIцIурду джыгыда саIс ваъар,синаI ки йикI зейухьду,астма,ма гьаъыла шив.

     Сузуду ваIзийаIтдаI креслойаI сукьур гуIзаIт гьаъар.

ДУХТУР. Шуда гуIзаIт гьаъасдаI,ханым риш?СаIс хъаваъы хъикьайихькал.АьхчуьгIуьнаI йуькнаIр хъуьдгIуьс.

СЕКРЕТАРША. Гьамбысаматда аьхъуьгIуьс йиъи (йавашаIнаI арыда ад рак йаIтаIр, саIс чипIкьыдаI, рак ачухъ гьаъар.ГIагуъар кабинетаI гьушнаI адиш).

ДУХТУР. АьхъуьгIуьнаI имаI?

СЕКРЕТАРША. Адиш…Гьамбысаматда мидаI инай.ЙаIс гьацIаш гьинаI йишидаI.

ДУХТУР. Мид шив рухьуй чIал видаI,ханым риш?ГIудж саIс гьавъыр,йуьхънаIр ки йитIкьыр.Йаьхчуьсь гIагуд йиъи ки зейухьды джыгыда руькьуьд йиъи.Миди шивди зейухьды идаI ки?

СЕКРЕТАРША. Йинчидаькьаьхьан дуIзуIд рухьур.КабинетаI аны йиъинай.Ракыгы гIарий аьгIаьчIуьш.ГIуьлигы саьчIуьскалки диш.ГьинаI йыхьыдаI гьацIашь.

ДУХТУР. Риш,гIу видж зейухьа риъима гьацIаш,видж ки аьмаьллинаI.Шив саяхламыш руьркьуьдаI.Утаха аны йиъинай.Джыгыда йнай.ГIу башаI аIрирки гуIзаIт гьаъасды вахт диш.Миди сарухьуй куIмаIкдиди машин виъи.БашаI ирхьумаI?

СЕКРЕТАРША. Йидж шив гьаъасдаI ки?(РаIшаIс рыгар)

ДУХТУР. ШивсаI шив гьаъасдаI?Зейухъду хъарса.

СЕКРЕТАРША. ДаIйаIмиш диш.БаIкаI маьгьлидаI саьчIур ичIаI.Карахъас.

       Духтурара каIллаI рувгIа ваъар.Секретарша маьгьлидаI кархъыр аьхъуьргIуьрь.

СЕКРЕТАРША. (мат ришир)МаьгьлидаI ки диш.

ДУХТУР. Риш,йаьхчуьсь мыхьч гьавъыр виъимаI гьацIаш.Гьамы гIуас джаIримаI гьаъас выс йиъи,аькьыIль каIллидаI аьхъуьвгIуьс виъи.ГIуъас духтур ваъы,полис йигар.

Секретарша раIшаIр.

 

Х шикил

ИдараIйаIди маьгьлаI.Салам йыхьыр машинаI суйкьур.

МАШИН ВЫГIАЙ. МукIды гада,директорады аьхъуьгIуьй вахт виъи,джиди джыгыда сукьур гIагудаI йыха йыкыс диш.

САЛАМ. (ун аьчуьгIуьнабы гьыъыр)ВыгIа витаI.

МАШИН ВЫГIАЙ. Шив рухьуй идаI?ГьиннаIнаI руькьуьс чуьгIуьд.

САЛАМ. Гада, шивсаI руькьуьс чуьгIуьд?Йи ува руькьуьсди йиъи.

МАШИН ВЫГIАЙ. ГIу хала хъыхьыр йигар,ресторана йыхьыр йигар,йаIс дахлыд кар диш.Миди директорады машин виъи.

САЛАМ. БаIс йи гьалыра йыкыр йигай идаI?

МАШИН ВЫГIАЙ. ГIиламыра.КаIллаI джыгыда виъинаIшдаI гIиламыс гьуIкуIм ваъад, гьовмыра ки йавашаIнаI-йавашаIнаI кыцIабы линсаIнаI гIу йыкыр хала лейкьа гьаъас йиъи.ЙаIки хьуд ваIш дишди ваъы,такси фавахъ,хьудду тIаIкьикьаIдаI ракада саIхъигьихькал.

САЛАМ. Гада,гIудж шив рухьуй идаI?Йидж йихьди машин саптыр таксийахьан руькьуьс?

МАШИН ВЫГIАЙ. ГIуду машин?ГIуду машин йаIгин гьаIлаI завода сытIа ваъанаI виъи.

САЛАМ. Гада,йихьди машин выгIай ки гьаIлаI завода сытIа гьаъанаI йиъимаI?

МАШИН ВЫГIАЙ. Машин выгIай завода ваъы,ГАИ-йаI,машин выгIас хаьрь даъай маIктаIбаI гьазыр рукьуьрь.БашаI ирхьумаI?

САЛАМ. Гада…

МАШИН ВЫГIАЙ. Гада гIу йиъи.

САЛАМ. Йахши,йахши,йаIл йыханаI гьалга.

МАШИН ВЫГIАЙ. Санадыгы хулкар ки,йыханаI йыкыныс гьалыкла харь йишидаI?Джаваб гьынцIар ки,виджджи йыханаI кыркас чуьгIуьнадыгы.Йики йыханаI йыкыныс гIуъакла хаьрь йишир.

САЛАМ. Гьаса маъы ки,йидж гIу машинала саIхъйикас.

МАШИН ВЫГIАЙ. Ха.Ха.Ха.Йи машинала саIхъйиркай гьаIлаI ниныхда йишир диш.ГьаIлаIки гIу саьхъйуьчI,хьаIлаI йи саьхъйиркад.

САЛАМ. АIмр выр йаIдаI гIу карды ляшуьсь лятхыIр инаIшдаI,аIмр выр кардыгы аIхъйикас ки лягIуьд.

МАШИН ВЫГIАЙ. Пагьо,ГьацIыр дишнай,Йи кардыгы аIхъйирканак кадахъ.

САЛАМ. Йахши,йахши.ВыгIа витаI,чинсаI…

МАШИН ВЫГIАЙ. ЧинсаI шив?Гьаьйасызвалык кахъ гьаIлаI.

САЛАМ. Гьаса маъы ки сарухьуй аIмирдыхьан карды ляшуьд кал,кьуьад рухьуй аIмирдыхьан кардыгы аIхъйикас.

МАШИН ВЫГIАЙ. ГIудж ки гьаса маъы ки,№-аi са рухьуй аIмирдыхьан хылыкла руъур чIири сегьис,№-аI 2 рухьуй аIмирдыхьан гIилиди кьанык кигьир ричIаI гьаъас.

САЛАМ. Гада,йикьа дагьарбы сахъаъы аIтаIгакла,йи хала хъыка.

МАШИН ВЫГIАЙ. ГIугIуд тур шив идаI?

САЛАМ. (гейри ихтийырдыхьан)Салам.

МАШИН ВЫГIАЙ. Йыкыркаш,ваIссалам.

       

     Миди вахтыра духтурашди машин гIавагуъар.

 

МАШИН ВЫГIАЙ. (духтурашди машин гIуъавга ваъар)ЧинаI гIавагуъамаI гIуду машин йипIкьыр.Люйуьч выра.Миди идараIйаIди машин виъи.

САЛАМ. Гада,баIс йи гьушдаI?Йики миди идараIйаIди директор има.

МАШИН ВЫГIАЙ. ЙаIс идараIйаIди директор гьацIара маъы.Миди идараIйаIди директор йаIс гIуъала йыханаI гьацIар.

           

       УIфт ваъанаI хъуьгIуьрь.

 

САЛАМ. Йиниш,мид шив йыгI идаI?СинаIбы гейджаI дишидкал диъи.

 

              

 

ХI шикил

Саламыд хал йиъи.Салам йавашаIнаI-йавашаIнаI маьгIаьданала джиди утаха лейчIуьрь.АйнаI баIгаIдаiди утахыгы гIиламыды саIсаIлид ун йитIкьыр:

 

АЙНАI. АIгьмаIд,гIу имаI?

САЛАМ. Ваъы,йи йиъи.

      

АйнаIраI рак лыъыр карахъар.

 

АЙНАI. ГIу гьуш идаI,ай бала?

САЛАМ. АйнаI,гейджа ришир римаI,шив идаI?Шив бала?Шив АIгьмаIд?Йи имаъа.ХъацIышмаI?

АЙНАI. ДуIзуIд гьухьунаI,кацIыш.

САЛАМ. Хьыдылды,шивсаI йаIни кацIыш.ГIуду выгIыл Салам дишмаI йи?

АЙНАI. Гада,загьилаIнаI малг.Йахда гIудухъунду дих йиъи.

САЛАМ. ГIуду каIллаI чIир вишир виъима гьацIаш,хыдылды.Йи Салам имаъа.

АЙНАI. Гада,шив рухьуй идаI?Шив Салам.Салам йихьди выгIыл йиъи.Видж ки 60 саIн йиъи.РыIх руькьуьшмаI мисаI гьалгас.

САЛАМ. ,Хьыдылды,гьавады 60 саIн иди Салам видж йи имаъа.

АЙНАI. Гада,йахьан маIзаI ваъай имаI.ГIуду ниндыхъунды хьыдылды риъи йи,гIуъакла выгIыл руькьуьдмаI?РыIх чуьгIуьй.

     

         СаIсаIли АIгьмаIд аьгIуьрь.

 

АIГЬМАIД. Нин,шив йишир идаI?

АЙНАI. ГIагуъашмаI миди.Рухьур йихьди выгIыл йиъи.

АIГЬМАIД. Гада,гIудж шив рухьуй идаI?Йихьди ниныхдий чIал выхай гьаIлаI ниныхда йишир диш.ГIуду каIллаI баIдаIндис йуькьаь вишир вимаI гьацIаш,имаI?

САЛАМ. Ай дих,гIуъас ки йи хъацIышмаI?(ПашмалнаI)Нин баIлкаI гейджаI ришир риъи,баIс гIуъада шив йишир идаI?МаIгаIм йи гIуду дид Салам дишмаI?

АIГЬМАIД. Ваъы,йихьди баба АIгьмаIд йиъи лап.Минак кахъгьаIлаI.Са чIуьб буй йиъи джихда,кахъ йикIигы шивбы каьгIаьйчIудаI.

     

       Телефона заIнг аьгIуьр.АйнаIраI телефонады трубка лявуьшуьрь.

 

АЙНАI. Ун аьгIуьрь.Йихьди риш,гIу риъимаI? Салам? Ваъы,хала хъиркьыр диш.ШивсаI?ШивсаI йаIни сугур йиъи?Цiымъйаьд саIн иди?МидаI йиъи.ЙаIдуIшдаI йиркьыр кигIирхьур йиъи.Рухьур гIуду выгIыл Салам йиъи.Бахтавар I8 саIн иди выгIыл йиъи йахда.Маъа шив даIрд мабада.Шив?Риш,гIудж шив рухьуй ридаI?ШивсаI йаIни Салам лыIъыIрь йиъи?Джи гьухьумаI?Гьавадухъунды аIдаIмий кьуьртI гьаъас руькьудмаI?Гьавнасъхьур рухьуй инаймаI Салам йи йиъи.Джан риший,заIнг гьаъы полисаIс йитIкьыр кыркайихь.

САЛАМ. Ай хьыдылды, гейджиди риъимаI,шив идаI?Шив полис , филан?(Телефонады трубка фугIупIкьур аппарата сихъвинсаIр). Карахъ чинд йануд садархай утах,мибыки утахмыд аIчаIрбы.Карахъ чинди сандуха йануд йиъид-дишид аны йиъи.Шивки йыгадаI хутка джыга гьухьус.Баiлаi йи миди халды аIдаIмий йиъи.

АIГЬМАIД. ГIуъакла аIдаIмий йыкыс ньаIлаI ваIш саIн йыгар,

САЛАМ. Ай бала,миджига йихьид хал йиъи.60 саIн миди хала йаIшаIмиш йишир йиъи.Гьиъис йа инамиш дурукьуьшдаI?

АЙНАI. Йыха има.СинаI зад,гьинаI шив анаI йиъидаI сасанаI-сасанаI йихьди выгIлыкла хаьрь йишир имаI.ХьаIлаIки видж йикьаI гьыъыр аIчаIрбы джибинигы аьгIаьшуьрь йиъи.ГIугIуд хыл сухъайихькал,инсан йикьаi гьаъай.ГIуду лах саьпIхъайихькал,аIбир гьухай.(фынкьадыхьан раIшаIр).

АIГЬМАIД. Нин,разывалды вий,йидж йихьди хыламыхьан миди чIиргIаI гьаъас.

САЛАМ. Кархъу мисаI йишир йиъи,йаIски гIуь дацIаш,аьгIлячIуьрь руькьуьрь.

     

Хъаль лявчIуьрь рак рыIхыIрь.

             

ХII шикил

 

       Дом культурайаIди тин виъи.Са ришаIраI йанадыгы фаьгIаьчIуьрь руькьуьй Саламды аIтаIгакла фахъыр луза гьаъар.

 

ЛЕЙЛА. Гада,гьинаI уIтмиш йишир руькьуьнаI идаI?Йи гIарагуъашма гIуъас?

САЛАМ. ДуIзуI гIарагуъар,амма хъарацIыш..

ЛЕЙЛА. ШивсаI хъарацIыш.Йахьан маIзаI ваъай имаI?

САЛАМ. ГIийгIа инсанашис са джуьхчилаI кIейри марды гьушнаI хъацIаш.

ЛЕЙЛА. Миди шив чIал видаI?БаIс йаIс гIу гьиъис хъацIыдаI?

САЛАМ. ГIугIуд йи хъацIынвал видж йаIс гIу хъачрацIынвалдыкалыд са зад йиъи.

ЛЕЙЛА. Ей,философийаIди вахт диш,дир дуьруькьуьрь.

САЛАМ. Риш,дацIамыд кьин гьаъар хъарацIыш гIу.

ЛЕЙЛА. АIдаI,чIав хъаъы зарафатас.Миди паркыд гьаьрь кулурус,гьаьрь хукас йанур гьаьммаьшаI саджыгыда гIадгур диъи.Йануд аьхъанбы миди скамейкамы гьаьммаьшаI сытIанаI ситхьур йиъи.Гьамы са наьхаьди арыда шив хъишидаIки йи хъарацIыш?Ама йаIс гIу гIиламыды саIсилилаI ки хъацIар.Йихьид улабы ситIаI гьаихькал йогIцIурды метрала гьухьус ки миди аьгIуьй гIу йиъи.

САЛАМ. Йики гьаваса гIуду гьаьлдаI йиъи.ЙогIцIурду сыда са гIуьдуькана каIллаI ливхьиди хьыдыннас йи хъацIаш.Гьухуду духарыс йи хъацIаш.

ЛЕЙЛА. Йыха йиъи,йыха йиъи.Секейки гьалга гьыъынаI гьухьус ики гьаIч йиниш ки хъацIаш.Шив хъишидаI йаIс выд балад-балад чIалбы?ЙаIдаI гьухьусду цIинди хабар ки йикIилаI ихълипхьур выкыс виъи,имаI?

САЛАМ. Хуъашди риш,йинчиди са инвалыс кьин гьаъар гIудж гьухьумуды са задала йаIс хабар диш.Йи гьалык идаI кийка гьыъыр йиъи.

ЛЕЙЛА. Йахда дом культурайаI саIс гьавъыныклаки хабар диш?Минала ки дагIмыш йыкыс имаI?

САЛАМ. (гIарий) ГьаI,марухь лыIхди ришахда даIрд виъи гьейхьи.Дом культурайаI?Гьиъис чуьгIуьддаI?Ама гьамыдыла рухьурки ресторана,кафейаI заказ выр диш.Миммыс йидж гIуъас чIал выр виъи гьухьур йихьди гардана ливхьис чуьгIуьд.

ЛЕЙЛА. Шив гьыкысдаIки йанур ки сада ресторана дыхьынаI дуIнйаI валхуъас дишхъу. Ама гьаIлаIки витаI дом культурайаI дир дурукьуьнаI диъи,ресторанады маIсаIлаIдык хьаIлаI кадахъад.

САЛАМ. (гIарий)Миди лап хуаьлигы сирхьуды риширхъу.Инсындыра мисаIди лап хъараъад.Йахши,хуъашди риш,са тIаIкьикьаI гу1заIт гьаъы,карды заIнг гьаъас,гьухьуски йи театра йиъи.

ЛЕЙЛА. ГьаьммаьшаIкал йихь обьектаI йиъи.

 

               

 ХVIII шикил

            

 «Къапаз саIв» идараI.Секретарша телефонала ларгар.

 

СЕКРЕТАРША. АйнаI ханым,гуIзин айдын йишихь.Миштулух йий.ВыгIыл фахъийъыр.Ваъы,сагI-саламат йиъи.Гамбысаматда йаIс заIнг гьыъыр.Гьухьур театра йиъи.Ама саIс сасуманаI виъинай.Лап мукIды инсындыды саIсаIлык кивирканай.Маъа нарагьат хъуьмаьруьгI.Шив?...ЧуьгIуьд.Гьавады даIлаIдуз чуьгIуьд.Шив рухьудаIки,витаI.Рыкьа,гуiзаIт раъар.

     

 ПолисаIр аьдгIуьрь.

 

ПОЛИС. Ханым риш,шив йишир идаI?

СЕКРЕТАРША. Маъа саIччуIн.Директор фахъийъыр йиъи.

ПОЛИС. ШивсаI йаIни ,фахъийъыр?

СЕКРЕТАРША. ШивсаIвал адиш ки,фахъийъыр имаъа.ЗаIнг йыIхыIрь гьухьурки театра йиъи.

ПОЛИС. Минара шив рухьуй ридаI,аI?Ма рухьушнаймаI гIудж,директор лыъырь йиъи.Йикьиди театра руькьуьд имаI?

СЕКРЕТАРША.Ейхь.ГьацIаш.Йишир маъа.

ПОЛИС. ГIуъас полис ваъы,духтур бакара йиъи,риш .

       

       Хъаьль лявчIуьрь хъуьдгIуьрь.

 

СЕКРЕТАРША. (раIшаIр) Мид шив кар идаI,ай йиниш,йи ирхьудаI?Духтур аьгIуьрь рухьур гIуъас полис бакара йиъи.Полис аьгIуьрь, рухьур гIуъас духтур бакара йиъи.

 

               

           

              

           IV паiрдаi

           ХIV шикил

    

     Дом культуры. «Шагьады папах» тамашаI вурукьурь.

 

КАЧАЛ. Салам Коса.

КОСА. Аьлейкума салам.ГьинаI руькьуьй идаI ай цIигьиди мичIрий?

КАЧАЛ. Чинди дуIнуIди,Коса.

КОСА. Чинди дуIнуIди раьхъ мидигы фаьгIаьвуьчIуьмаI?

КАЧАЛ. АIй,Коса,мидигы фаьгIаьвуьчIуьрь.

КОСА. Йыхды раьхъ.

КАЧАЛ. СагI йишихь,Коса,сагIнаI аркайихь.

КОСА. Ай мичIрий,йикьанаI йики кырка гIуъахьан.ДуIзуIд гьухьунаI миди дуIнуIдилаI лап безмиш йишир йиъи.

КАЧАЛ. Гьиъис,ай Коса?Йиджкал гьаьрь йыгIа мичIрий савалхъуъашхъу,хардж-харабат бала йикыскал.ГьаIч уьмуьрдаI мичIрий савкур диш.Ама йидж гьаьрь йыгIа мичIрийаIс са аIтаIг тангыдыды гIивинсаIр.

КОСА. Гьиъис мыхьч ваъадаI,ай Качал?ГIуъахда гьаIч мичIрий савкун йишид имаI ки?Йанур кьуьъаьр синаI мичIрийаIди вергийала азад дии,гIу танга выс чигай йиъи гьухьур,йики сыфытды чIар гIадиш гьухьур.

КАЧАЛ. Санада рухьур ки,гIуду дид йарамазады са йишир йиъи,гаьшаIраI йикьир йиъи.Гьавнара ки джаваб хъынцIар ки,ай залым йаIни дидыхда йишир чыIльыIрь аткымаI?

КОСА. Гьамыхъу гьаваса йиъи,кырка йики гIуъахьан,саддахьуан гIуъас бакара руькьуьд.

КАЧАЛ. Йахши,Коса,йикьа.ДжаIгьаIннаIмдаI руькьуьнара джиджис гьамбаз гьарсат йиъи.

КОСА. Шив?Ваъы гьамбаз.ДжаIгьаIннаIмдаI гIу выра.Йи джаIгьаIннаIмдаI руькьуьй диш.Йихьид миди дуIнуIди шив алыш-вериш йишир идаI ки,чинди дуIнуIди джаIгьаIннаIмаI руькьуьс.

КАЧАЛ. Ай йазух,гьаваса инаI гIу наI джаIннаIтдаI сыкас диш,наIки джаIгьнаIмдаI.Аркас йиъи йыIкьдихуда.Ама йи лейкьыныхьан сыкас йиъи лахъас чывыр миди дуIнуIдилаI са зад пис дишид «чинди джыгыда».СаIхьинас йугIлала шив кичI видаI.

КОСА. Ваъы,Качал,йихьди джыга джаIннаIт йиъи.Кырка йики гIуъахьан.Раьхъ джуьраь вуьруькьуьй джыгыда джуьраь хъыдыкыс,гIу джаIгьнаIмдаI,йики джаIннаIтдаI.ЙаIс джаIгьнаIмдилаI кичIаIрь.

КАЧАЛ. Йикьа витаI.Ама гIудж гIуъахьан тIуыI лявьшаI.

КОСА. ТIуыI гьинаI ваъадаI,аI МичIрий?

КАЧАЛ. БаIс чинди дуIнуIди шивсаI саьчIуьс идаI?

КОСА. МаIгаIм чинди дуIнуIди тIуыIаьдыхьан саьдуьчIуьмаI?

КАЧАЛ. Гьавадки гIуъас гьацIашнаймаI?

КОСА. Шив гьацIасдаI?СакьуьнаI чинди дуIнуIди йыхьыр хъиркьыр дишхъу,гьацIаскал.

КАЧАЛ. Йи бала йыхьыр хъиркьыр йиъи .ТIуыI чившинис гьухьур ругIа хъыъыр йиъи.

КОСА. Ай Качал,тIуыI лявшуьс вуьруькьуьдийнаI гьиъис чинди дуIнуIди руькьуьдаI?ЧIалага руькьуьдийма.ЙыгIа са шала йипIкьыдийнаI ханкал йаIшаIмиш руькьуьдий…

КАЧАЛ. Ай йазух,маIгаIм тIуыI шагьады барат вимаIки,гIавгуъа гьавъыдаI чIалагыгы са шала усду вийихькал?Гьаваса йишидийнаI чIалага ус ахчалкадыйхъу.Гьавада гьарь сухъуды чирпийахда са аIйаIсий йиъи.

КОСА. Косады миди джандыдаькьаьхьан джаIгьаIннаIм гьовмусхьур йиъид йиъи.

КАЧАЛ. Ваъы,Коса.Гьовмыра джаIннаIт миди дуIнуIди маса ляшуьрь йиъи.

КОСА. Ама йахда танга вишидийнаI тIуыI лявуьшидий.

КАЧАЛ. Йыха,йихьди тIуыI хуIлуIхаI виъи,гIуъас ки выс виъи,кьуьнассинас гIаIвикьас виъи.Ама са шаIртидыхьан.ГаIраIк чинди дуIнуIди рувгIа хъавъыр выгар.

КОСА. Чинди дуIнуIди тIуыI гьинаI ваъадаI?Йухса чинигырки чинсаIнаI саьчIуьсь имаI?

КАЧАЛ. Ваъы,Коса,гьавадыгы секкидыхдый раьхъ диш.РувгIа хъачавъынаI гIу джаIннаIтаI сыкас диш.

КОСА. Йыха,рувгIа хъаваъас виъи.ВитаI.Бырдж вынас бырдж ляшуьнады сагIвалды выгад виъи.

          

Дурукьуьрь.

 

КАЧАЛ. Ай Коса,гIу гIагур йихьди фикир кыIхъбыIхыIрь баiлаi.ЙаIс йаIшаIмиш йыкыс йигар.Инсындыс суранаI аркыдаI йикьис йыгаргьейхьи.

КОСА. Видж йаIски гIу гIагудаI шадвалды хъипIкьыр. Гьаьйуьхь дишмаI миди дуIнйаI.Рухьур виджджи йикьаI гьыъыды йинчис кьабыл руькьуьш.

КАЧАЛ. Ваъы,Коса,аIдаIмийаIди чIал са вуьруькьуьд виъи.

КОСА. ГIу гьаькь йиъи.

     

     МагаIнаI дурукьуьрь.Са маьхаьльди хукады аьхънак судукьур.

 

КАЧАЛ. ЛаIдыкьыр,Коса.

КОСА. ГьинаI лаIдыкьыр?

КАЧАЛ. Чинди дуIнуIдиди ракада.

КОСА. ИмаI?Ама гьаIч йикьис йигаш.

КАЧАЛ. ЙаIски.

КОСА. ГIагуъар йикьис йыгынды баданнаI суранаI аркыр йыгар.

КАЧАЛ. ДаIбаIс гьаваса йиъи.Йикьин рухьуй чIал мизи амавык.Ун аьгIуьй руькьуьд.Шагьара виджджи йикьаI гьыъын къадагIа гьыъыр йиъи.Ун йитIкьынаIшдаI,йанус гьаъас йигай кар шагьара джиди джалладашдаI гьаъас выс йиъи.

КОСА. Ай МичIрий,йараб шагьмашдаI бала аькьыIль аьвгIуьмейхь?

КАЧАЛ. Симмыда ваъы.Адишди ки бала руькьуьрь.

КОСА. Ама гьаIч йикьис йыгаш.Гьаьйуьхь дишмаI миди маьхаьльди аьхъаьнь?

КАЧАЛ. ЙаIски йикьис йыгаш.Ама миди кьаьрди ухьнура йи лап лацIа гьыъыр йиъи.ГаьшаIраI гьаса кьур-кьур гьаъар ки инсындыс йазух вуруькьуьрь.Йикьа таIк хъыдыкыс,чинсаI дикьис дыкыс диш.

КОСА. Ай МичIрий, гIудж рухьур ки шагьашди аькьыIль адишдики рукьуьрь,имаI?Йихьди аькьыIльдис са фикир йыIвьхыIрь виъи баiлаi.

КАЧАЛ. Шив фикир?

КОСА. БаIгаIдаI йикьа,убра гьухьус.

КАЧАЛ. Гьавадыгы йихьмаъа. МидаI йанула къейри марды гьушга йиъимаI ки ун йикьайихь?

КОСА. Ваъы, гIуъас ун йитIкьыр дишмаI ки,чIрихдаки убур йиъи.

КАЧАЛ. АIй.ДуIзнаI рухьур.                                                                      

       

     Лузур Косады йанада аьгIуьрь.Косара минады убруда шивдаI идаI рухьур.Кьуьнара синаI гьыр- гьыратIун йаьхъ гьаъар.Луздур хъуьдгIуьрь.

 

                   

 

           ХV шикил

 Шагьад сарай.КосанаI Качала дарвазамыда гуiзаIт гьаъанаI диъи.

 

ВАIЗИР. Гиблейи-алаIм,гIу гIагунду шаIраIфдис лейих дыкыс дыгабы диъи.

ШАГЬ.ГIийгIа йихьди гьаьль йыха диш ,ваIзир.Шивки йыгада йий вырайихь,аьхъуьчIуьрь хъидрихихь.

ВАIИР. Рухьур шагьада гьухьусду са чIал виъи.Джуьхчухьан са тIуьыI ки йипIкьыр виъи ки,шагьара кьабыл чатIынаI сарайаIди дарвазамыкла хъидиха гьатIыр джуьхчаI джуъаьрь дикьаI даъас диъи.

ШАГЬ. ИмаI? ВаIзир джаьмаьъаьттиди синаI шикаIйаIт ваъай имаI шив идаI? ЙыгIа ваIш инсан кьабыл гьаъар,шикаIйаIт ваъамыд йац кьаидаI хъуьгIуьшки хъуьгIуьш.

ВАIЗИР. Гиблейи- алаIм,гIийгIа 98 кьабыл гьыъыр йиъи,ваIш аIгIейкьыр диш.

ШАГЬ. ИмаI?Гьаваса идаI саIс ваъы дыкьайихькал.

    

    Косана Качал йитIкьыр шагьады кIабагIа каIллаI саъал ваъар.

 

ШАГЬ.ГаIда,шив йигабы дидаI?

КОСА. Гиблейи-алаIм.ГIуъахда хуIлуIхдуI уьмуьрь ,джандыды сагIвалды вишихь.

КАЧАЛ. ЙуьхънаIрь устарар диъи,шагьас папах виринсаIр.

ШАГЬ.Вирихьма.гьалыра гIуъаьхчис маIшаIт гьаъадаI.Хылабы фахъыды йиъимаI?

КОСА. Йиъи,гиблейи-алаIм,касыбвал.

Шагь –ВаIзир,гьуш идаI йихьди маIмлаIкаIтаI мисаI каIллидилаI аьккаьд галат гьаъай?Сыдыка фаIррашар,хылабы йитIир гьакайихь йихьди йанада.

КАЧАЛ. Йухсулвалды рухьур,гиблейи –алаIм.Хыла майаI фадишки,лазымыд задбы ляшуьрь саьняаьт ваъаскал.

ШАГЬ.(ваIзираIдаI)ИмаI?МисаI йихьма.ВаIзир миммыс саIкьийдаIд кIизил йий,лазымыд задбы ляшуьхькал.

КОСА. Гиблейи-алаIм,йуьхчаI тилисим ад папахбы ринсаIр.Миди гьасады папах виъи ки,санаса дидди майидыкла йишинас гIавагуъар.Мигьманакла аьмаьлаI йиркьынас,биджакла йишинас гIавагуъаш.

ШАГЬ.ИмаI?ВаIзир,миди кардык каIф кинаI имаiгьацIаш.

КАЧАЛ. Йаьхчуьсь йигар ки миди папах санаса йануду шагьады каIллиди вишихькал.Гьавнасхьур ГIуъала къейри марды гьаьннидаI гьухьур диш.

ШАГЬ.Лап йыха.Лап йыха.Дирих вирихь.

КАЧАЛ. Гиблейи-алаIм,йухънаIр бала йухсул инсанар диъи,мисаIди папах вирихьинди баданнаI балад къизил,йогIцIур йыгI вахт выгар.

ШАГЬ. ИмаI?ВаIзир,миммыс шуьмуьдки кисаI къзилаIд йыгадаI йий,ама дир маваъы,йогIцIурды йыгIа гьазыр вишихь.

КОСА. Дир чаваъад,Гиблейи-алаIм.

 

               

            ХVI шикил

     

     ЙогIцIур йыгI лийхьур. КачалнаI Коса сарайаI падыр дуьруькьуьрь.

 

ШАГЬ. ВаIзир,йогIцIур йыгI литхьушмаI?Шив вишидаI тилисим ады папах?

ВАIЗИР. ГIийгIа аIгIаIйиркьар,Гиблейи-алаIм.Вирихьир азар выкыс муIмкуIн виъи.

ШАГЬ.БаIс гьаIч дыхьыр арамыш гьыъыр дишмаI ки,кар руькьуьмаI йа ваъы?

ВАIЗИР. Арамыш гьыъыр йиъи, Гиблейи-алаIм,лап диринаI кар гьаъанаI диъи.

ШАГЬ.ШивсаI видаI? Шагьас лейихди папах виъимаI?

ВАIЗИР. Бала хуъашаI виъи,Гиблейи-алаIм.АдаIмдилаI хьаъала секки шагьахда гьавасады папах вишид диш.

ШАГЬ.ИмаI?Лап йыха.Лап хуъашаI.

      

      Ракада лузуду кIаравылчийаIраI йиркьыр ваIзираIс хабар вынцIар ки,папах виринсаIбы йитIкьыр диъи.

 

ВАIЗИР. Гиблейи-алаIм,папах виринсаIбы йитIкьыр диъи.

ШАГЬ.СаIс ваъы дыкьайихькал .ВаIзир, йихьди маIмлаIкаIтаI шудаки йихьид хатир йыгай идаI,саIс ваъы,сата миди таIнтаIнаIйак кинаI дишихькал.

ВАIЗИР. Йишир,Гиблейи-алаIм.

      

      СаIгьаIлаIдилаI аIйамар,диндарар,къушинмыд кьухьубы,хидмаIтчийаIр шагьады сарайаI сытIа дуьруькьуьрь.КосанаI Качалки йукьла сутIкьур диъи.

 

ШАГЬ.(КосанаI Качалда)ГьинаI папах?Вака гIагуъас.

КОСА. (Кьаьрди кIаса фанаI шагьады йанада руькьуьрь)МидаI гIавагуъамаI,Гиблейи-алаIм,гIуду папах.Миди гьалысхьур гIачавгунаI йаьхчуьлаI хатир амалкихь,йыхьыр джиди гуiнагь киди ниндыгы дид гьуш идаIд хуткайихькал.БиджаIкла аьмаьлаI йиркьынас миди папах гIавагуъас диш,чуIнки тилисим фаны виъи.Гьамы ихтияр вий миди папах йидж йихьди хылыхьан шагьады каIллиди ливхьис ки,кадахъас гIагуъас шивса кивиркадаI.

ШАГЬ.Ливхь.

      

     Косара гуIйа хылыхьан кIасыдыгы папах лявшуьрь хыл аIгIлаIйтаIнаI шагьады каIллиди ливинсаIр.

 

КАЧАЛ. Ваъы,йишиш,каIллаI уIльгуIджахьан савкур выгар,Гиблейи-алаIм.

     

    Шагьара буйругI ваъар,даIллаIк аьгIуьрь,паччагьады каIллаI уIлгуIджахьан савалкуъар.

 

КОСА. (гуIйа папах шагьады каIллиди ливинсаIр)ПаIгь-паIгь-паIгь.Шив хуъашаIнаI кивиркадаI.

КАЧАЛ. Улдукла хыры йишихькал,Гиблейи-алаIм,шив хуъашаIнаI кивиркадаI.

ШАГЬ.(гIарий кахъыр)СаIччуIн гIагуъаш.Гьавса идаI йи биджакла йишиди йиъи.Йишир,нин.Ама ваъы,йидж йи гьаса гIагуъа гьаъас ки,гуIйа гIавагуъар.ЧинсаI руIсвай йыкыс йиъи.ИмаI?Лап йыха.МаIргьаба.Йихьид хатир йигай йикьайихь устарашис халат йийихь.

     

    Симмыра КосанаI Качалыс халат гьынцIар.

 

ШАГЬ.Гьа,ваIзир,шивсаI видаI?

ВАIЗИР. Лап йыха виъи,Гиблейи-алаIм. (гIарий кахъыр) Ама саIччуIн гIагуъаш. Гьавса идаI нинисди кьатаIйаIди ришаIраI дидис хаянат гьыъыр йиъи. Ахмакь дишнайхъу гIавагуъаш гьухьус, гьаIм русвай йыкыс,гьаIмки сараякла,къуллухдукла йыкыс.Са-сур паччагьашди мыкьлавалыкла йикI тIутIкьас йиъи.

 

   МаIджлисаI йитIкьымыра лягIуьткал папах вирзаiр. Санара йишинаI папах гIавагуъашхьур рухьушь.

       

КосанаI Качал баллады пешкешахьан сарайигы хъуьдгIуьрь.

                                               

              

ХVII шикил

 

      Шагьад джид хуIсусид халбы.Шагь нинди утаха аьйчIуьрь папахалады нинди фикир вацIас выгар.

 

ШАГЬ.Нин,гIавагуъамаI,шив хуъашди папах видаI?

НИН. Бый,ай дих,мид шив идаI,кьыIд цIинаIнаI аьчIуьди вахтыра каIллаI уIльгуIджахьан савкур виъидаI?МисаI каIллаI ачухъанаI ругIун гIуас кийиркаш.

ШАГЬ.Гьиъис каIллаI ачухъанаI руькьуьдаI?Каiллиди гIады папах шив видаI маъа?

НИН. Шив папах, ай дих?Баiлаi гIуду каIллиди саIччуIн гIадиш.

ШАГЬ. ИмаI?ГьацIыр.

НИН. Шив гьацIыр,ай дих?

иш.

ШАГЬ. ГIуки биджакла аьмаьлаI йиркьыр риъи,йики биджакла гьухуду йиъи.

НИН. Миди шив чIал видаI гIудж рухьур,ай дих?

ШАГЬ.Нин,дуIзуIд йихь,йихьди дид гьуш идаI?

НИН. ГьацIашмаI?Йикьид кьуьаьд саIн диш,дид йикIилаI аIхълигьир имаI?

ШАГЬ.АIсил дид хулкар,йихьди аIсил дид.Йи гьалыкла аьмаьлаI йиркьыр идаI?

НИН. ГIудж шив рухьуй идаI,ай дих?СаIччуIн башаI ирхьуш.

ШАГЬ.Гьиъис мисаI башаI ирихьушдаI?ЙаIс йихьди гьухуду дид гьацIас йигар.

НИН. АчухъанаI гьалга.

ШАГЬ. ГьацIамаI,нин,миди йихьди каIллиди гIады папах тилисим фады виъи.Гьалыски гьавады гIавагуъаш дидыкла хабарсызды йиъи.Папах наI гIуъас гIавагуъаш,наI йаIс.Гьаваса идаI йанур кьуьаьрь синаI биджакла духубы диъи.БашаI ирхьумаI?

НИН.Ай дих,са йиниш шагьад йиъи ки,йидж гIуду дид алдамышдаI гьыъыр диш.Йинчидаькьаьхьан гIу гьалыра идаI алдамышдаI гьыъыр йиъи.

ШАГЬ.Гьалыхда гьавасад йикI идаIки йи алдамышдаI гьаъас.ГьушнаI джандыла баIзмиш йишир диш.

НИН. Гьиъис?КьайидаI имаI джандыла баIзмишди.Дишвалды халкьыдыды итиъи лаIвикьыр виъи.

ШАГЬ (хидмаIтчийаIдаI). ВаIзирахда саIс ваъы.

    ХидмаIтчий йыхьыр ваIзир фанаI аьгIуьрь.

ШАГЬ. ВаIзир,дуIзуIд чухьунаIшдаI,гарданады тупала йыIхыIс выс йиъи.Йихь гIагуъас каIллиди папах гIавагуъамаI?

ВАIЗИР. АIй…Ваъы…ДуIзуIд гьухьунаI саIччуIн гIуду каIллиди гIагуъаш,Гиблейи-алаIм.

ШАГЬ.Гьаваса? БаIс гьиъис вирзаiнай? «ХуъашаI виъи», «Лап йыха виъи»?

ВАIЗИР. КичIаIлаIдилаI,Гиблейи-алаIм,кичIаIлаIдилаI.Мабды раьхъ дишнай.

   

       Шагьара кьухьды маIлаIкыхда саIс ваъар.АIфсанаI ханым аьрьгIуьрь.

 

АIФСАНАI. ГIийгIа Гиблейи-алаIмдираI йанур гIагуъас гьидихьан шад даъас дидаI?Наьхьаьс наIкьихьдаI гIагур ки,йануду шагьады каIллиди хикирди хук липIкьыр виъи.Иншаллагь йыхды хабрад ун аьгIуьс йиъи.

ШАГЬ.АIфсанаI,дуIзуIд йихь,йихьди каIллиди шив гIагуъадаI?

АIФСАНАI. Гьамы саIччуIн.ЙуьшаI наIкьихьдаI гIагур инай.

ШАГЬ.Гьамы йихьди каIллиди саIччуIн гIагуъаш?

АIФСАНАI. ГIуду каIллидиди ичийаI са зад ад-адишид гьацIаш,ама гIарасура саIччуIн диш.

ШАГЬ.БаIс каIллиди гIады папах гIавагуъашмаI?

АIФСАНАI. ВиъидийнаI гIавагуъас винайма,гIачвуъаганаIшдаI димаIли гIадиш.

НИН.ГIагуъамаI,ай дих,гьалыра идаI гIу алдамышдаI гьыъыр йиъи.

ШАГЬ.(пашмалнаI)ДуIзнаI рухьур,нин.

ВАIЗИР. Гиблейи –алаIм,изим вий,йыхьыр гьавад хий раьпIхаьбы фатIъас,кьуьъаьрсинаI къалыдыды дарвазамыла хъидиха даъас.

ШАГЬ. Ваъы,ваIзир(фикирдаI йыхьыр).Сата хъидрихихькал.Са дагьар кьаныкла,са дагьар алдаъа.Гьаьннис са зад майаIцIихькал.Йануды аькьыIльсызвалды вацIыр джыбра йаьхъ лагIаснахъа,джуьхчуьсь джуьаьрь биджаклабы диидкал гьацIыр мизбы джыIкаь гьыъынаI йыха дишмаI?

 

             

            ХVIIIшикил

        

       Дом культурыйаIд фойе.АйнаIнаI секретарша билет гьынцIай кассады йанада луздур лаал-саал кадахъар.

 

КАССИР. Ханым,театра йитIкьыбы димаI?Дир дишир диъи.Бала дир дишир диъи.ГьаIч билет ляшуьнись кичъйиркьат.Йыха руькьуьд мыджаIрдаIнаIд сеанс гуiзаIт гьаъы.

АЙНАI. Театра йитIкьыныс театра йитIкьыбы диъи.Ама баIйаIди джыбра йитIкьыбы диъи.Гьавады шивсаI гIагуъас руькьуьддаI?

КАССИР. АIгаIр йинчиди баIндаI йиъинаIшдаI гьаваса ки,йаIни ади уламыхьанки гIагуъас руькьуьд.Ваъы,маIлаIк инаIшдаI,джин инаIшдаI,унда гIуьъаьхчис секки раьхъ гIавгуъа ваъас чуьвгIуьд.ЧуIнки гьовбы йаIски гIадагуъас дуруькьушь.

АЙНАI. Буууй,ай шю,Салам рухъур,йихъди аIдаIмий.

КАССИР. Гьы.Гьы.ГьацIай йиъи.Гьавады гIуду аIдаIмий имаI,гIу гьавнады хыдылды риъимаI?

АЙНАI. Шив фаIркь идаI? КьуаьдсинаI са зад дишмаI?

КАССИР. Ваъы,фаIркь бала йиъи.КIатIырыра гIылгIыда рухьур,ей гафил,йидж гIу гIылыгI гьавъыды виъи.ГIылгIыра кIатIырда рухьур:ваъы,гIу йаIдыгы аьгIаьвчIуьди виъи.

АЙНАI. Ай шю,йуьхънаIр гьидди гьайиндаI дидаI,гIу гьидди.Йыхыд йиъи баIйаIд джыга йихь,дыхьыр файъас.

КАССИР. Ханым,йаIдыгы гьасад зад хутка ки,джыбыр гIарийнаI вишихь.

СЕКРЕТАРША. Ханым ,дыкьа хъуьдгIуьс,минакла саIччуIн хаьрь дыкыс диш.

КАССИР. Ваъы,ханым риш,гIудж дуIзнаI рухьуш.ГIуьъаьхчись гьамы гьацIас йиъи ки,Салам гIийгIа мимма йиркьыр диш.Гьавады гьамы идараIйаI йыкысъи.ИдараIйаI дишнаIшдаI,хала йыкысъи.ГыргынаIнаI ляшуьнаIшдаI,шаксызнаI гьаъацI ки чIирилаI гIарий чуьгIуьд.

АЙНАI. ЙуьхънаIр видж халыгы аьдгIуьбы диъи.

СЕКРЕТАРША. Гьамбысаматда джи заIнг гьыъыр гьухьурки театра йиъи.

КАССИР. Кахъ,мид йаIс гьацIашнай.ГIудж чухьудийнаI йаIс гьацIас дишнай.ЙаIс гьацIай са гьавад йиъики ,ханым,гIуду аIдаIмий гIийгIа театра йиркьыр диш.

АЙНАI. Ай шю,саддахьуъан мадды ракыгы аьчIуьрь ичаI,гIуъас гIагур диш?

КАССИР. ЙыIкьаьдаIди ракыгы?Без билет?СинаIбы дуIнуIди гIацIуланаI аьдгIуьрь,ама театра гIад лыъыр,баIзаIмиш дишир.ТеатрнаI дуIнйаI таIк ваъай санаса гьавад йиъи…

    

     Миди вахтыра видж тамашаI вынцIай залыгы аьгIаьдуьчIий СаламнаI Лейла гIадагуъар

 

СЕКРЕТАРША. Ханым,карахъ,чинаI гIагуъамаI,аьгIуьнаI йиъи.

АЙНАI. ГьинаI идаI,ай риш,йаIс гIагуъаш?

СЕКРЕТАРША. Чинди гада рухьур.Йидж гьухьуду гада мидаI йиъи.

АЙНАI. ИмаI?(пашмалнаI)Видж йаIдуIшдаI йиркьыды ки миди йиъи.

АIГЬМАIД. Йанада риъиди ки Лейла риъи.ЙыханаI са санада фатIъыр дии.

      

      СаламнаI Лейла АйнаIхъушди йанада лаIдиркьар.

 

ЛЕЙЛА. Ама йыхды тамашаI виъинай,АIгьмаIд.

САЛАМ. АIгьмаIд ваъы,Салам.

АIГЬМАIД. Йи мидаI йиъи,Лейла,АIгьмаIд йи йиъи.

ЛЕЙЛА. (мат ришир гагь минак,гагь чинак йыханаI карахъар)Йаваш йиш гьаIлаI.Йаваш йиш гьаIлаI.Турбуда бишикь аны виъимаI гьацIаш.ЙаьккуаьдилаI кьинь,цIыр гьаъар ки гьиддиныкла хабар диш,инамыш дишнай.ЙаIс гьаса гIагурки зарафат ваъай йиъи.Гьамы гьаIлаI йа гьивыкьыр.Миди йидж АIгьмаIдык кийка гьыъыр йиъи.Ама шивсаIки са санак гIуьхънаIр кидиркадаI,кьуьаьтхаьйаIрхъу диш?Йыха,АIгьмаIд гIу инаIшдаI,миди гьуш идаI?

САЛАМ. Йи АIгьмаIд диш,риш,АIгьмаIдди дид йиъи.

ЛЕЙЛА. Дид?(йаьхъ гьаъар)Саддахьуъан бабасы руькьуьд?

АЙНАI. (секретаршадаI)ГIуъас заIнг гьыъыды миди йишир йиъи.

ЛЕЙЛА. АIгьмаIд,дугIурдан гIуьхънаIр бала кидиркар.ГIуьхънаIр саджыгыда гIачадгудийнаI,саIкки суманаI инамыш чуьрьгIуьдийки,миди АIгьмаIд дишхьур.Лап индийски кинаваккал.

САЛАМ. Риш,йи миди ханымады аIдаIмий йиъи.

АЙНАI. Ай бахтавар,маъмы шив даIрд мабадаI?

САЛАМ. Инамыш чуьрьгIуьдаI,маьруьгI.ЙигамаI гьухьуски гIу йихьди хьыдылды диш,имаI?ГьухьусмаI?Шив йыкысдаI,сата йишихь.I8 саIн иди риш фаръыр хъараъас риъи.Унсузда маъа йануду фахчавахъат.

АЙНАI. ГьаIлаI гIудж гIуъас къари хъарарсас даIспаIчаI муьъаьгI.Йихьди аIдаIмийаIди джыга йихь.СагI инаIшдаI гIуъахьан йуIшдуIшид саIччуIн диш.ЙыганаI лап 9 саIн иди риш рарса,шивки гьаъадаI гьаъы,гIугIуд кар йиъи.Санаса йихьди аIдаIмий йаIс хъака.

САЛАМ. Санаса гьавад гIуъас гIагуъас диш.Йи гIуду гьаькьди аIдаIмий йиъихьур.Йидж йихьди хылыхьан шивсаI йихьди хьыдыннас аIдаIмий файъаIсдаI?

АЙНАI. Маъа гагьилаIнаI гьалгас кикIимаI?

САЛАМ. АIши,йыганаIшдаI гьаIч чалгас.ГьаьрьсаI садий хъуьдгIуьс,гIу сагI,йи саламат.

АЙНАI. Гьавасад кар адиш.АIдаIмийаIд джыга чухьудухъун гIу гьиннаIнаI сыкас диш.ЙикьаI гьыъыр инаIшдаI,йикьиди хъий,са гIадбы йишинаI хъий.Гьовмы алда йишинаI даIшаIс(раIшаIр).

САЛАМ. Кардык китхьушмаI?

        

        ПолисаIр аьдгIуьрь.

 

ПОЛИС. Ханым риш,(секретаршаIдаI)маъагаIнаI гIудж йаьхчуьхда саIс гьавъыр вимаI?

СЕКРЕТАРША. Миди йиъи йуIшдуIшди директор лы… йикьаI гьыъыды(Салам гIагуъа гьаъар).

ПОЛИС. Ма гIудж рухьунай директор фахъийъыр йиъи.

СЕКРЕТАРША. Минара йаьхчусь мыхьч гьавъыр виъи.

ПОЛИС. ИмаI?(Саламда) ВаIтаIндаш,гIудж гIу таIгдим гьаъы.

САЛАМ. Йихьид тур Салам йиъи.Салам Фазилди дих.Миди хьыдыннады выгIыл йиъи.60 саIн йиъи йахда.

ПОЛИС. Шуьмуьд?Шуьмуьд?60 саIн йиъи гIуъахда?Саддахьуъан 70- и. ДишнаI I00 аIгIейкьыр имаI?УIркиди инсындык кийиркаш,ваIтаIндаш.ВитаI йаьхчухьан.

   

АйнаIраI аьъыI савагIар.Арабы кирихар.Салама минакла фырсант гьавъыр арыдыгы хъаIхаIр.

 

            

ХİХ шикил

     

ИдараIйаIд халбы.Къаравылчий джиди путкыда сукьур чаIй раьгIаьнаI йиъи.

 

КЪАРАВЫЛЧИЙ. ХуъашгаIлди,ай угIул.БаIс гIуду салам гьинаI апкыдаI гьаI?

САЛАМ. Са йыгIа шуьмаь салам-каIлам вуьруькьуьд видаI,АIли киши?

КЪАРАВЫЛЧИЙ. БагIыш гьаъы,ай угIул,йикIилаI ихълитхьур.Кьаьсвалыд сыфат лыIхьаь йишихькал,йикIи шивга салтамаI ки.Гьаса гьацIырки йаIс гIу гIийгIа са рухьунаI гIаъгуъар.ХьаIлаIки,салам вимаъа,бала выкыс дишхъу.Хейир хабар,ай угIул,наьхаьс гIу мимма аьгIуьй дишнай?

САЛАМ. Гьиъис,АIли киши?ЙуьшйаIрийа йыкьамаI кар гьаъай вахтбы кьайидаI йишир имаI?СаIкьийдаIд кам-каIсирид карбы йиъи.ЙуьшаI кар гьыъыр азар хъаъас йигар.

КЪАРАВЫЛЧИЙ. ИдараIйаI гьушнаI адиш,ай угIул.Дид йаькъкуьаьс мимма падыр йишир инай.ХьаIлаI шивдаI идаI йишир,гьинаI гьаьрхыIдаI йаIс гьацIаш.

САЛАМ. Дид чинди дуIнуIди йиъи,а киши,мимма шивсаI падыр руькьуьдаI?

КЪАРАВЫЛЧИЙ. Гиъис гьаваса рухьудаI,ай угIул?ГIуду дид йыхды аIдаIмий йиъи.

САЛАМ. Йихьди дид йикьид 45 саIн йиъи,АIли киши.Кьырыбыки гьамы сихъичир йыкыс йиъи.

КЪАРАВЫЛЧИЙ. Шив рухьуй идаI,ай угIул?Гаваса малг,йинчис йуькьаь руькьуьд.Дид йиъи гIуду,гьавнады аьхънак са йыгI гIуъас гIагуъар.

САЛАМ. Минаски йи хъацIыш.Духарык кийка гьыъыр.Йи кьатIайик кийка гьыъымаI,АIли киши?

КЪАРАВЫЛЧИЙ. ТаIшбегь гIуъала хыры,ай угIул,маIсаIл вима,рухьуй джыга йитIкьыр,йиджки гьухьур.

САЛАМ. Йи хъацIыш гIуъас.ГIагуъар бала кырыIхыIрь йиъи йи.

КЪАРАВЫЛЧИЙ. Гьиъис хъацIышдаIки?Гьаьрь йыгIа йихьди уламыды къаршидаI дишмаI гIу?АIгьмаIд бала йуIшдуIшди йиъима гIу.Саламды дих АIгьмаIд.

САЛАМ. ГIагумаI,хъацIыш.Йи Салам йиъи,АIгьмаIдди дид Салам.Уламыс йыханаI гIахъагуъаш.ГIуъакла маъа къаравылчий чуьгIуьд.

КЪАРАВЫЛЧИЙ. Бала шитди зарафат ваъар гьа,ай угIул.Сукьа,са истикан чаIйаIди аваъас,ваьраьгI.Идим хуьруьраI ацIур гIагур йахдий руьхуьхъань марухь.Къаравылчийвалды лячаьпхыIнаI ки йыханаI чаIй даIма акас лягIурь.

САЛАМ. СагI йишихь,АIли киши,кар бала йиъи,кар гьаъас йиъи.МуIмкуIн виъи йуьшаьки идараIйаI аркас.

КЪАРАВЫЛЧИЙ. ГьушнаI адиш идараIйаI.ГьинаI кар гьаъас идаI?

САЛАМ. Йихьди утаха.

КЪАРАВЫЛЧИЙ. Гьинди утаха,ай угIул?

САЛАМ. ШивсаI гьинди утаха?Йихьди утаха.

КЪАРАВЫЛЧИЙ. ГIуъахда утах йиъимаI ки?

САЛАМ. ГуIйа гьацIаш гIуъас?КьайидаI йишид имаI йихьди кьабыла?

КЪАРАВЫЛЧИЙ. Зарафат дишнаI,ай угIул ,гьинди утаха кар гьаъас идаI?СинаI утахбы йитIир йиъи.

САЛАМ. Директорады утаха кар гьаъас йиъи.

КЪАРАВЫЛЧИЙ. ЧуьгIуьд,ай угIул,дидис хъаьль лявчIуьсь виъи.

САЛАМ. Хъаьль лячвуьчIуьд,аIчаIрбы йихьди джибинаI аны йиъи.

КЪАРАВЫЛЧИЙ. Хатирак кимаIйиркьайихь,ай угIул,джи чухьунаIшдаI йаIдаI сыкас чуьгIуьд.Саддахьуъан гIагуъадки джиди утаха ишых киршаIр хъаьль лявчIуьсь виъи,гьухьус йиъики гьиъис сыкыды идаI.

САЛАМ. А киши,йидж рухьур гьаIмдаIн-гьаIмаI,гIудж рухьур даIмдаIн-даIмаI.Йи Салам йиъи,Салам.БашаI ирхьумаI?

КЪАРАВЫЛЧИЙ. Ваъы,ай угIул.АIгьмаIд йиънис гIу АIгьмаIд йиъи.Салам гьинаI,гIу гьинаI.Салам йихьди тай йиъи.Йи гIуду тайды духарды дид йиъи.

       

          Радиодыгы дикторад ун аьгIуьрь.

 

ЙыханаI фикир вий. ЙыханаI фикир вий.Полис идараIйаIди хабар вынцIар.I8 саIн иди тур чацIай са джан ляйшунара Салам Фазилди дих йикьаI гьыъыр,видж-джи Саламкал кьалама гьынцIар.Джан ляйшуналад гьацIай задбы мисаI йиъи.Саламды I8 саIн иди духарык кийиркар.ЛыIхыIд костюмбы лыъыр йиъи.Мидихъунга полисала йаIхир дагул йыкыс йичIир йиъи.Миди инсан йикьаI гьаъанад джыга гьацIанадыгы миннаIт ваъар диринаI полис идараIйаI заIнг йыIхыIхькал.

    СаламнаI АIли киши сасанады сыфытда кадахъар.АIли кишийаIраI йыханаI фикир вынцIанаI минак ала-алда кахъар.

 

КЪАРАВЫЛЧИЙ. МисаI ейхьи.Йики са сааьтдаI литхьуд рухьунаI сукьур йиъи.(хыл йавашаIнаI-йавашаIнаI телефонады трубкайахдый кыркар)

САЛАМ. (чинас шив гьаъас йигад гьацIыр)Лазым диш,йи хъуьгIуьрь(хылыхьан телефонады трубка фавахъар).

 

ХХ шикил

      

       Поликлиника.ГуIзаIт гьаъай утаха балады инсан сукьур уIчуIр гуIзаIт ваъар.

 

I ЗЕЙУХЬДЫ. Ай шю,духтурара йисди къайдидыхьан дарман гьаъамаI,чинсаI цIинди къайдидыхьан?

II ЗЕЙУХЬДЫ. Йисди къайдаI гьинди видаI,цIинди къайдаI гьинди видаI?

III ЗЕЙУХЬДЫ. ЦIинди къайдаI игIипхьур винаIшдаI,йисди къайдаI саIпхыр хаьдаIй гьавъыр выкыс виъи.

I ЗЕЙУХЬДЫ. ГьацIас йигарки,духтурара тангыдыхьан кьабыл даъамаI,йа танга лячуьвшуьрь?

II ЗЕЙУХЬДЫ. ШаксызнаI,тангыдыхьан.Отделение хусуси хъишир йиъи.Масалы хъийихыды кагIата ачухъанаI кихьир йиъи:са курс дарман гьыъыныд гьаькь I000 манат виъи.

I ЗЕЙУХЬДЫ. Вай.Вай.Йихьди джибинаI санаса 50 маныт аны виъи.

II ЗЕЙУХЬДЫ.Гьаваса инаI гIу очеретыгы аьхъйуьчI,йыхьыр тангабы аIгIейкьа хъаъы хъикьа.ГьавайинаI вахт сувга маваъы.

I ЗЕЙУХЬДЫ (гьалганаI-гьалганаI очередыгы аьхъйуьчIуьрь). Гьаьйуьхь наIстаIд вахтбыр.Танга-манга чывыр дарман гьаъанай.

III ЗЕЙУХЬДЫ. Гьинигы танга чывыр дарман гьаъанай? БаIс дарман гьаъай духтурады джагуъарды халатады джибинаI фырыIхыIй ирид йицIнад кагIат танга дишнаймаI?Гьинди духтурара танга чывыр са къырых кагIатад кинсаIнайдаI?Гьамы гьаIч чишинаI гьацIар ки гьалыс высдаI,шудаъа высдаI?

I ЗЕЙУХЬДЫ. Йазух духтурара дуламыш йишинди баданнаI сыфытдыъы кьатайаIд лиъы дуъур I0 маныт лявушина йикьамаI кичIаIлаIдираI I0 килав як саъанай. Гьаьйуьхь дишмаI миди къайдаI?ШивсаI рухьуд идаI:Вий аббасий,уруха бабасийахда.

II ЗЕЙУХЬДЫ. ДуIнйаi мисаI йипIкьыр виъи,мисаIки вурукьуьс виъи.

III ЗЕЙУХЬДЫ. НаIстаI руIшваIт ляйшуьнара ки джаваб гьынцIанай, руIшваIт гьынцIанара ки.

IVЗЕЙУХЬДЫ. ЙаIни «са дагьар ала,са дагьар алдара», «наI мизис гьацIихь,наI пIызыс».

III ЗЕЙУХЬДЫ. Гьалыраки шивки рухьудаI йихихь,сосиализм руIшвитдираI лувка гьавъыр.

V ЗЕЙУХЬДЫ. Саки сырыхчаIраI.

II ЗЕЙУХЬДЫ. МаIнаIвийатнаI аIхлаг пузмуш йишид джыга таунала ки хаталы йиъи.

V ЗЕЙУХЬДЫ. Джибинбы гьатIун,халмыд сырыхч,къастыдан инсан йикьаI гьыъын гьамы наIстаIнала ваIш къат бала йишир йиъи.ИнсанашаI сасанад як ыIлярь.

II ЗЕЙУХЬДЫ. ДуIнйаi мисаI йипIкьыр виъи,мисаIки вурукьуьс виъи.

III ЗЕЙУХЬДЫ. Аааа,дугIрдан гьа.ГIуъас ун йитIкьыр дишмаI.Рухьурки инсан ыIляй инсан падыр йишир йиъи.

IV ЗЕЙУХЬДЫ. Иль анаI,гIад гIанаI ыIляр рухьур.

II ЗЕЙУХЬДЫ. Са идараIйаIди директор джиди кабинетаI лыIъыIрь йиъи.Гьарсар йиъи,гIилид тузки фахъйиръаш.

VЗЕЙУХЬДЫ. Видж ки рыIх чишир йыхьыр гьавады директорады хала,къарийаIдаI гьухьур йиъики йи гIуду выгIыл йиъи.Ама фахъас йишир диш.

II ЗЕЙУХЬДЫ. Рухьур ки йыгады инсындыды идимаI аьчIуьсь руькьуьрь.

  

      УIчуIр гюзаIт ваъай Саламыд ранг йаIхаIр.Миди вахтыра ракада духтур падыр руькьуьрь.

 

ДУХТУР. Гьалды уIчуIр видаI?

 

      Салам лузур духтурады утаха аьйчIуьрь.Духтур минак йыханаI кахъар.

 

САЛАМ. Ваъы,минас ки йи хъацIыш дийаIсаIн.Йыха рукьуьд ки,гьаIч йи гьацIара чаъас.

ДУХТУР. Джегьил гада,гIу гьидираI нарагьат гьаъадаI?

САЛАМ. Сир-сыфат йихьид.

ДУХТУР. Шив йишир идаI ки сир-сыфытда?Хуъашди гада йиъи.

САЛАМ. Минахъа аьйбаьджаIр йишидийнаI йыха инай,лап арангутанг маймынкал.Сыфытда гьасад къырышбы руькьуьд инайхъу са пыт харырыд сыъыдаI са йишинаI чIири сичвухьунаI.АьйбаьджаIрвалыхда лап Квазимода видж баIхил руькьуьнаI йыгад.АIн мыкьларад ришбишаI йихьди сыфытдык къатхъыр пызбы лидга гьыъынык,сыфатбы йаIхаI гьыъынык, «баIдбахт шивсаIки аьйбаьджар идаI» гьухьунук ки дуIзмуIш руькьуьдий.Ама миди даIрдидираI йи йикьаI гьаъар.

ДУХТУР. Дагулуд дишнаI шив даIрд видаI гьавады?

САЛАМ. Джаванвалды .Йихьди аькьыльсызвалыкла зулум вуруъар.

ДУХТУР. Йахда аькьыльсызвалыхъа къарши дарман диш,джегьил гада.

САЛАМ. Ваъы,аькьыIль джыгыда виъи.Гьавнала йахда шикийаIт диш.Йи миди заIлил йыгIа сегьиди лаIгьнаIт вишиди джаванвалды виъи.Гьасад дарман гьаъы ки,кахъынара йаIс 60 саIн йийихькал.

ДУХТУР. БашаI ирхьуш.АчухъанаI гьалга.Айранахда йиркьынара гIаб дагул гьаъад диш.

САЛАМ. ШивсаI гьухьусдаI ей?ЧIарбы джагуъара йишихь.Баль къырыш-къырыш йишихь.СаIс хырылтыйахьан вишихь.БаъуркI саьбаьгьаь вишихь. Сылабы…

ДУХТУР. Огьо.МаIсаIл гьаваса джидди виъи гьейхьи.ваъы джегьил гада,гIуъас куIмаIк гьаъас йадаI лятхаьсь диш.

САЛАМ. Гьиъис?

ДУХТУР. ЧуIнки йи духтур йиъи.

САЛАМ. Йики гьавасахьур гIуду йанада йиркьыр имаъа.

ДУХТУР. Ваъы.ДугIурдан гIу зейухьа йиъи.Видж ки аьмаьлли башлинаI.Ама нервидид зейухьвалмык кахъай шуIбуIдаI йыхьынаI йыха руькьуьд.

САЛАМ. Йи гейджиди диш,духтур.АькьыIль сувга гьавъын гейдживалды диш.Йи сапсагIлам йиъи.

ДУХТУР. Гьаваса идаI йихьди вахт наьгьаькьнаI лявуьшуьрь гIудж.

САЛАМ. НаьгьаькьнаI диш.Выгаш йаIс.Рад ваъы миди ичирди муьльхуьк кивиркай йихьди мукIвалды.ЧинсаI садаки гIагуъас йиъики йихьид ичи йицIаI гьыъыр саIччуIн мадиш.

ДУХТУР. Йи гьиддини къамиш йишиш.Симмыс мукIвалды выгар,ама гIу таIрсинаI…

САЛАМ. Йиджки са вахтыдыра гьавад мурад гьаъанай.Ама гьамы кьаьсаI хъишир йыгар.Гьаса гьаъы ки 60 саIн иди аIдаIмий хъишир мидыгы хъуьгIуьс хала.

ДУХТУР. (фикирдаI йыхьыр)ДжиддинаI рухьумаI?

САЛАМ. АIй.

ДУХТУР. БаIс уьсаь заказ выр имаI?

САЛАМ. Зарафаттыд джыга диш,духтур.

ДУХТУР. Валлагь шив хъухьусдаI.ГIу наI зейухьдыкал зейухьа диш,наI сагIламдыкал сагIламды.

САЛАМ. Баiлаi мид гIуду хыла хьаIд раьгIыIнкалыд са зад йиъи.

ДУХТУР. Мид йихьди саьнаьъаьтдыхьан дуIзнаI аьгIуьш джегьил гада.Йидж инсанар мукIа хъатIынысхьур гьаькь ляйшуьрь.ГьацIынаI ки,гьалысхьур дарман гьыъыдаI мукIа хъыкыстыхъа секейки кьаьсаI хъишир йиъи,гьинди гейджинара миди ракыгы гIил линсаIддаI?Ваъы,гада йаIдаI йидж йихьди хылыхьан йихьид хьыв гьатIус чуьгIуьд.

САЛАМ. КичI маваъы,гьаьннис гьацIас диш.

ДУХТУР. БаIс йаIс?БаIс Йинчис гIагуъашмаI?ЙаIдаI Йинчиди кардык кирихас чуьгIуьд.ЧIав хъаъы миди ваIссизди ихтилатас.

САЛАМ. БаIс валхуъай аилаI?Хейлид инсындыд къисмаIт?ВаIссизыд ихтилат имаI мид?

ДУХТУР. Гьинди аилаI?Гьинди инсындыд къисмаIт?Са йи башаI аIгь гIагуъас мид синаIшив рухьуй зад идаI баiлаi?

САЛАМ. (гIарий кахъыр)Ваъы,йидж йи гьацIара чыъынаI йыкыс диш.ГьацIамаI,духтур,йи «Къапаз саIв» идараIйаIди директор йиъи.

ДУХТУР. Гьавады идараIйаIди директор Салам инай баiлаi.

САЛАМ. АIй,гьавады Салам йи йиъи.ГIуду гьамбаз Салам.

ДУХТУР. Ваъы.ГIудж шив рухьуй идаI? Гьавады Саламыд 60 саIн баIгаIдаIнаI йуьхчаI къейд гьыъыр .Йыхдыки мейлист виъинай.

САЛАМ. АIй,гIагуъамаI шуда йи кыIрыIхыIрь идаI?

ДУХТУР. СаIкки суманаI гIу гьавады Салам йыкыс чуьгIуьд.ЕлмдаI гьавасад зад адиш (фикирдаI руькьуьрь).Гьаваса идаI радиодыгы выды хабар дуIзди виъи. Гьаваса идаI йихьди гьамбаз йикьаI гьыъыды гIу йиъи.Гьамыки гIудж гIу гьавнак кийка гьаъас йигар.Ваъы дуст,йыкыс диш.ГIу гIуду гIилихьан йиркьыр йиъи.Йидж гIу мидыгы гьиннаIнаI сыркай диш.

   

     Духтурас полисаIс заIнг йыIхьыIс йигар.Салама салташ.

 

САЛАМ. ГIу гьаькь йиъи ,духтур.Гьавады Салам йидж йикьаI гьыъыр.Мардиш гьавады Салам.Гьавады Салам гьамы йи йиъи.Гьавады вахтыра са джуьр аьзаб вуруъанай,гьамы мабды джуьр.ГIагуъар миди аьзаб йихьди баьлис гьаьмаьшаIдиснаI кихьид йазы йиъи.Йи янгIылмыш йишир йиъи.Дон Кихоткал кулкуды руьхьаьдыхьан йыIхыIрь йиъи.ГьаьъаьбхыIди уьмуьрь рувгIа хъаваъас выганай.Гьамы миди акьыIльсызвалыды зулум вуруъар.Умуд са гIуъа виъи.Санаса гIуъада йихьди янгIылвалды уIпIкаI хъаваъас вичIаIд.Йануду гьамбазвалдыды хатираIс йи умуд мабдишхьур сыхъмарк.

ДУХТУР. Ваъы,гада,гIуъада йи алдамышдаI чичIаIд. БаркIуьдуду тIункI сырыра уIпкаI хъаваъар.ГIуду джыга чинджыга йиъи(тIылабы тIыламы лихьир дустахад решотка гIагуъа гьаъар),дустаххана.Гьавада,гьавады решоткадыды чинийнаI саддахьуъан гьыъыды чIириди кардыды йуькьвалды вацIад.

   

    Маъа телефонады трубкадыхтий хыл кыркар.Салама рак ачухъ гьыъыр уIчуIраI абы гIарий даъанаI хъаIхир хъуьгIуьрь.

 

          

ХХI шикил

       

Тангабы синсаIй касса,гьиннара анкет ацIа гьаъар,гьиннара уIчуIр гуIзаIт ваъар.

 

САЛАМ. (гIарий кахъыр)Ваъы,мабды аIладж мабдиш.Тангабы ляхъуьшуьрь миди вилайаIтдыгыр хъыхьыр йигар.ЧинсаI йахъа дагьар аIйтаIс йиъи(тангабы синсаIй китабчаI кассир ришаIдаI гьынцIар).Ханым риш,йи ваьхдаI рыIхъаь аIгь,даIспаIчаI йиъи.

КОНТРОЛЕРША.ДаIспаIчаIди тандура ийхьур.

САЛАМ. Ирхьур йиъи.ЦIайаIди ичийаI аны йиъи.

КОНТРОЛЕРША. Йидж рухьур баiлаi мид туIстуI гьиныгырыд идаI(китабчаI ляшуьрь карахъар)СинаIбы ляхъйуьшуьмаI?

САЛАМ. АIй,синаIбы ляхъйуьшурь.

КОНТРОЛЕРША. Гьаваса идаI паспорт йий.

САЛАМ. (ранг йаIхаIр) ИмаI?.

КОНТРОЛЕРША. ГIугIуд паспорт йий.

САЛАМ. (хыл гIаразанаI-гIаразанаI паспорт гьынцIар) Магь.

  

    Контролерша паспортады шиклик карахъар.ХьаIлаIки йыханаI Саламык карахъар,ниныхда йишиди сыдык карахъар,ниныхда йишид джыгыдык карахъар.Ранг йаIхаIр,паспорт хылыгы чIири сийхьур.Хыл гIаразанаI-гIаразанаI тангабы синсаIй китабчаIйаIд джарбы лаъар.

 

КОНТРОЛЕРША. ЛявшаI миди бланк авцIа ваъы.

      

Салама бланк авцIа ваъасдухъун контролерша банкыдыды директорада руьркьуьрь.

 

КОНТРОЛЕРША. Ай директор,ай ДИРЕКТОР.

ДИРЕКТОР. Шив йишир идаI?Шив аьъыI савагIадаI?

КОНТРОЛЕРША. Банка инсан ыIлаIй йиркьыр йиъи.

ДИРЕКТОР. Кафтар? Сырыбы гьалхуъа гьаъай?

КОНТРОЛЕРША. Ваъы.Ун йитIкьыр дишмаI?ШаIгьаIрдаI инсан ыIлаIй инсан пайдаI йишир йиъи. «Къапаз саIв» идараIйаIди директор идараIйаI джидаI лыIъыIрь йиъи. ПолисаIшаI гьарсанаI йиъи.Фахъас руькьуьш.

ДИРЕКТОР. Риш, шив рухьуй ридаI?Инсан ыIлаIй инсан руькьуьд имаI?

КОНТРОЛЕРША. Гыргынды шаIгьаIрдираI мид ихтилат гьаъар.Улус гIагуду йишир йиъи.

ДИРЕКТОР. БаIс бангыда гьиъис йиркьыды идаI? Инсан ыIлаIс?

КОНТРОЛЕРША. Ваъы,лыIъыIди инсындыд тангабы ляхъуьшуьсь йиркьыр йиъи.

ДИРЕКТОР. Гьинигы гьацIыдаI ки инсан ыIлаIй идаI?Джи гьухьумаI?

КОНТРОЛЕРША. Ваъы.Паспортак кархъыр.

ДИРЕКТОР. Паспортак кинаI инаймаI инсан ыIлаIй йиъихьур.

КОНТРОЛЕРША. Ваъы.Тур,дидид тур,фамилия тангабы синсаIй китабчаIйахьан дуIзнаI аьгIуьрь.Шикил 60 саIн иди инсындыд шикил йиъи. Паспортак киди йишиди сыдыс гуIраI 60 саIн йишир йыгай йиъи.Ама джихда I8 саIн руькьуьд.

ДИРЕКТОР. (фикирдаI руькьуьрь)ИмаI?Гьаваса йиъи йихьма.АькьыIльдираI ратIуй йиъи.ПолисаIс заIнг йыIх.

КОНТРОЛЕРША. Ааа,йаIс кичIаIр баiлаi.

ДИРЕКТОР. КимаIйичI,гьавадухъун инсындыды йыIкьаь лыIраIс римаI гIу?

КОНТРОЛЕРША. БаIс гьавады идараIйаIди директор гьавадухъунду инсындыды йыIкьаь лыIъыIшмаI?

ДИРЕКТОР. Йыха йиъи,йыха йиъи.ГIу ририх кар гьаъы,йидж заIнг йыIхыIс йиъи.Йихь кагIатбы уIруIкуIна йыкьамаI гуIзаIт гьаъихь.Гьавадухъунга полисаIр йитIкьыр лаIдиркьад.

   

      Контролерша риш кичIаIнаI-кичIаIнаI джиди джыгыда хъуьргIуьрь.Салама авцIа гьавъыды бланк гьавнада вынцIар.

 

КОНТРОЛЕРША. КихьимаI? Йишир.Дирих чинди креслойаI сутIкьа.КагIатбы аIгIейкьыдаI йидж саIс ваъас виъи.Дыкьа(марды танга сивхьинада)ГIуъахчис шив йигадаI?

ТАНГА СИВХЬИДИ.Шив йыгас идаI ки?Сихьид тангабы.

КОНТРОЛЕРША. Тангабы диш.Тангабы йишидаI йиркьыр ляхъуьшаI.

Танга сивхьиди –Духарыд хейирдид кар йиъи.Тангабы лазым йиъи баiлаi.

КОНТРОЛЕРША. Шив гьаъасдаIки? ЙаIс ки балад задбы лазым йиъи.ГьушдаI гьынцIай?

ТАНГА СИВХЬИДИ.Ай риш,баiлаi миди китабчаIйак кинаI йиъи ки,тангабы сихьинас мыски йыгадаI сарухьуй таIлаIбдыхьан лякуьшуьсь руькуьд.

КОНТРОЛЕРША. Гьавад гьалыраки кихьир идаI,гьавнара ки хъийихькал.

ТАНГА СИВХЬИДИ.Йидж шикаIйаIт ваъас виъи.

КОНТРОЛЕРША. Хох.КичI вишинаIхъу.Выра гьалдаки йыгадаI йихь.

   

ПолисаIр аьдгIуьрь.Тангабы сихьиди гьовмыхдий руькьуьсь йыгар.ПолисаIшаI Салам фахъыр кыркар.

            

            ХХII шикил

      

ПолисаIшид идараI.Силисткырканад утах.Салам гIили алда лузур йиъи.Силисткырканара кинсаIнаI йиъи.ХьаIлаI кьалам даIфтара сивхьир Саламык йыханаI кахъар.

 

СИЛИСТКЫРКАЙ. СутIкьа.

САЛАМ. СагI дишихь(суйкьур)

СИЛИСТКЫРКАЙ. Тур,дидид тур,фамилия.

САЛАМ. СаIфаIров Салам МирзаIлиди дих.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Йидж хуткуд башаI итхьушмаI?

САЛАМ. Йидж джаваб хъывырхъу.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Гьавасад джаваб хьаIхьилигы кIыр саьгIуьй бахчидаI руькьуьй хынхыс хъий.

САЛАМ. БаIс гIуьъаьхчис?

СИЛИСТКЫРКАЙ. ЙаIс дуIзуIд,мыхьч дишид джаваб йигар.

САЛАМ. Йидж шив дуIзнаI гьухьушдаI?

СИЛИСТКЫРКАЙ. ГIугIуд тур.ГIугIуд тур хулкар.БашаI ирхьумаI?

САЛАМ. Йидж дуIзнаI хьур йиъи.Паспортак ки,метрикадык ки гьаваса кинаI йиъи.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Гьинди паспортак?ГIагуъа гьаъы гьавад паспорт.

САЛАМ. Тангабы синсаIй бангыда аткыр йиъи.

СИЛИСТКЫРКАЙ. (скамады камутыгы паспорт аьгIаьшуьрь)Мид паспорт рухьумаI?

САЛАМ. Гьавад гIуъада гьинигы лейкьыдаI?

СИЛИСТКЫРКАЙ. Миджыгыда хуткумбы йидж гьаъар.(Паспорт ачухъ гьыъыр шикил гIагуъа гьаъар)Мид гIугIуд шикил имаI?

САЛАМ. АIй.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Мид ниныхда йишид саIнки?

САЛАМ. АIй.

СИЛИСТКЫРКАЙ. ГIуъахда 60 саIн йиъи?

САЛАМ. Йиъинай.

СИЛИСТКЫРКАЙ. ГьинаI хъишидаI баIс? ЛахъахумаI? ГIагуъамаI,мыхьч ваъар.ДуIзуIд чурухьунаI кыркар гIудж гIу.Карбы аьйаIн гьыъыныс гIудж маIшаIт гьаъар.Мид паспорт СаIфаIров Салам МирзаIди духарыд йиъи.ГIуъада шивсаI фитхьуд идаI хьаIлаI хаьрь дыкыс диъи йуьхънаIр.ГьаIлаIки гIудж гIугIуд тур йихь.ГьацIас гIагуъас гьуш идаI гIу.Саддахьуъан мирасар дуьруькьуьд.

САЛАМ. Мирасар дишинаI шив гьаъас идаI?Сыхъыкас имаI йи?

СИЛИСТКЫРКАЙ. СыхчыкынаIки,гьаIч чишинаI улдык ляшуьсь йиъи.Карбы аьйаIн гьыъыныд йыхьын гIуъас хейридыхтый агIас йиъи.МаIгаIм мид кьайидаIд кар имаI?

САЛАМ. Видж йанур мирасар диъима.Йанур АдаIм пейгIамбаракла аьмаьлаI йитIкьыбы дишмаI?Маъа мирасвал шивди вуьруькьуьдаI?Кьуръундук ки кинаI йиъики синаI мусулманар шюбаь диъи.

СИЛИСТКЫРКАЙ.БаIс шюраь шю йикьаI гьаъад имаI?Шюраь шюдаI тур рухьуд дишмаI?

САЛАМ. Йидж тур гьухьурхъу.

СИЛИСТКЫРКАЙ. МисаIъаI?Шив гьаъасдаIки?ГIудж йуьхънаIр мадды методмы хыл йыкыны маIджбур даъар(кнопкады тIилий сывыIрьхыIрь,полис арий аьйчIуьрь).ГIагуъамаI миди джигит(Салам гIагуъа гьаъар).Джид тур йикIилаI аьхълигьир йиъи.Гьаса гьаъы ки йикIи хъикьайихькал.

I ПОЛИС. Гьавад йуIштуIшди хылыды ичийаI аны йиъи.Лап улу-бабасыйаIд тур йикIи ахъыкад.

II ПОЛИС. ГьаIлаI йаьккуьъаьдилаI хыламыд ичи гьугунай.(Саламды каIллидилаI са худ савхуъар.Салам суст руькьуьрь).

СИЛИСТКЫРКАЙ. Ай гьаьйварады дих гьаьйвара,саIкьийдаIнаI сыланакал ливхьма.Йикьид,йануд карбы чIири йыкыс йиъи.

  

I полисаIраI хъушахда хьаIд хъийичаI гьаъар.Салам видж-джидаI аьхъуьгIуьрь.

 

СИЛИСТКЫРКАЙ. ГьаI,тур йикIи хъитIкьымаI?

САЛАМ. АIй, хъитIкьыр,Салам…

СИЛИСТКЫРКАЙ. БыIрькьыIнара фахъыд сыхчыркад.

I ПОЛИС. АIдаIмийаIди чIал са вуьруькьуьд виъи.

СИЛИСТКЫРКАЙ. БаIс шивсаI?АIдаIмий имаъа.Ада ЛугIман,гIавгуъа ваъы минас гIудж гIуду аIдаIмийвал(II полисаIраI маъа худ савхуъар ,Салам маъа суст руькьуьрь.МаъагаIнаI хьаIд…)

СИЛИСТКЫРКАЙ. ГьаI,гIу гIуъада хъиркьымаI?Гьухьус имаI,чинсаI ваъы?

САЛАМ. (полисаIшыхдий кахъар)АIй,аIй.Гьухьус йиъи.КаIримов Тофиг.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Миди маъабды маIсаIлаI(кинсаIр).Халыд адрес?

САЛАМ. II район, Вагифди раьхъ,хал I-20.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Салам СаIфаIровад халыд адрес хулкаш.Гьавад гIудж чухьунаIки йаьхчуьс гьацIар.ГIугIуд адрес шив идаI?

    

Салам кичIаIнаI-кичIаIнаI полисаIшыхдий кахъар,са муьхъуьд тур сырыхьыIрь.

 

СИЛИСТКЫРКАЙ. Гьа,аькьыIльди аьгIуьнаI имаI гьацIаш(кинсаIр).

САЛАМ. БаIс шивсаI?Гьавасады худмура инсан лап елмдиди духтур гьаъад.

СИЛИСТКЫРКАЙ. НаьгьаькьнаI рухьушхъу йанур къылындж мусулманар диъи.

САЛАМ. Сосиализм кьабыл вишиш,тоталитар режим виъи хьур тур йыIхыIрь,ама методбы естафеткал хылыгы-хыла выр гьаIч йыкыс гьынцIаш.ЙаIни дуIшманад хылаъан лыъыд хыл…

СИЛИСТКЫРКАЙ. Гьинд метод рухьудаI?

САЛАМ. ГуджаIхьан аIй аIгIаIбуъун.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Шудаки йануду шуурара йанур закундула аьгIляйчIуьй рыIхъыIлаI угIлудука дичIаIш,шудаки мыхьчидираI синджыга ляшуьрь вурукьуьрь,шудаки йинчилаI,закундула кичI кьайидаI виъи,гIукалды джан ляйшуьмашихьанды даьвъыIйаIс шил-кут гьыъыныкла,гIивхьиныкла,гьаIтда бутылка ки лазым гьавъыныс маIджбур диъи.

САЛАМ. Гьавса идаI минад гьинджыга демократийа вишидаI?МисаIди вуьруькьуьмаI закун йукьла виъиди дуIвлаIт?

СИЛИСТКЫРКАЙ. Ваъы,ваIтаIндаш,гьаIлаIки закун йукьла виъиди дуIвлаIт гIурмуш вишир диш.ГьаIлаI демократийайа вуьруькьуьй рыIхъди кивикIий джыгыда диъи.Минахдий демократийады хыныхвалды рухьур.

САЛАМ. АIбир саваъанаI аьчIуьди,джан гьынцIанаI аьхъйуьчIуьрь.

СИЛИСТКЫРКАЙ. БаIс джуьраьвалды?Маннады мыIкьлийакла каьхъуьчIуьн кьайидаIд кар имаI?

САЛАМ. МыIкьлий мыIкьлий виъима,шив фаIркь идаI?Йа чухуду,йа гьухуду.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Ваъы,фаIркь бала йиъи.ГIуъас са раIвайаIт гьухьус:Са мукIды нинаI рикьидаI хъыгай выгIлыда ваIсийаIт ваъар ки,йихьид йигъгьухай хыл кьатI гьаъы,сухъа гьыъыр ирафады уьх.ЦIинаIнаI къари хъаръыдаI,чурхуду нинаI йихьди хынымашис гIинсаIдаI сата йихьди хылыхьан гIивхьихь.ВыгIлыра гьавнара гьухьудкал гьаъар.Чурхуду нинаI хынымашис гьухуду нинди хылыхьан гIинсаIр.Гьаваса гьыъыдаI хынымашис гьаIч йаIтаIр руькьуьшнай,сыныхмыш дуьруькьуьшнай.

САЛАМ. Ама йихьди джан-джигаIраIшаI йала ливхьиди худмуду йаIтинилаI йи суст йишир.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Йыха йиъи.Йыха йиъи.ГIуьаьхьан инсанвалды гьавъыдыхъун лячIуьрь йуIшдуIшди гардана сутIкьус дыгар.ГIагуъашмаI,мид видж ки демократийадыд са аIламаIт йиъи.Чинди даIврдаI секки Силисткыркай гIуъахьан мисаI итаIнаI чалгадий.Кьуьаьд саъаьт йиъи гIуъас марах ад раIвайаIтбы гьаъар.Шивки идаI.ВаIтаIндаш КаIримов,Салам ДжаIфаIров гIудж къастыдан йикьаI гьыъымаI?

САЛАМ. ГIудж лап джагуъара хъыъыр гьа.ГIудж гьухьурки Салам диш,йи разы йишир ,гьухьур диш.Йакла йишир Тофиг,йидж гьухьур саIччуIн чуьгIуьд.Гьамы ки гIу кикIир йиъи ки фыланкаIс шивсаI йикьаI гьыъыдаI.МыхьчаIраI гьухьусмаIки йикьаI гьыъыр йиъи?

СИЛИСТКЫРКАЙ. Гыргынды шаIгьаIрдираI рухьурки,са йикьаI гьыъыр ваъы, лыIъыIрь ки йиъи.ЦIай дишди джыгыда туIстуI чуьгIуьд.ЛыIъыIни йи инамиш диш,ама йикьаI гьыъыныхда шак диш.

САЛАМ. Гьиъис инамиш дишдаI ки?БаIгаIдаIнаI къаIзаIтмык кинаI инайки,Казана инсан ыIлаIй инсан пейда йишир йиъи.

СИЛИСТКЫРКАЙ. БаIкаI гIу видж гьавады инсан ичаI?

САЛАМ. Йикьа гIуъас са анекдот гьухьус.

СИЛИСТКЫРКАЙ. АIй ма,са анекдот йанус кам инай.СинаI зад аIгIейкьыр инай,ахъаткыр инай са мичIрийаIд раьгI.ХьаIлаI ки шикаIйаIт ваъар ки демократийа мисаI,къанун йукьла види дуIвлаIт чинсаI.Шив гьаъасдаIки?

САЛАМ. Са йыгIа Брежнев чIалага сулгар.Шуда ки каIдаIрсинаI,фахъйиръаш.Саддахьуъан хъарсай даIстидиъи шир туIш вуруькьуьрь.Хулкар ки,Брежнев гIудж лыIъыIрь имаI?

СИЛИСТКЫРКАЙ. (каIтаI гьыъыр)Минад йаIс шив дахыладжах идаI?

САЛАМ. ГIуъас ваъы,йаIс дахыладжах йиъи.Йихьид Салам йихьаI гьыъын,шираIраI Брежнев лыIъыIдкалыд са зад йиъи.

СИЛИСТКЫРКАЙ. ЙаIни анекдот йиъи,имаI?

САЛАМ. АIй…ШирираI рухьур:миди йыгIырма са инсан лыIъыIр йиъи,ама гьуш идаI гьацIаш.Санаса гьавад гьацIар ки шуьмуьд йыгI идаI каьгIаьвуьчIуьдаI медалнаI орден саъар.

СИЛИСТКЫРКАЙ. ВаIс гIудж?

САЛАМ. СаIччуIн.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Гьиъис?

САЛАМ. Саламыхда санаса «Дружба народов» орден йишид йиъи.Гьавад ки хъийыха гьаъашнай.ПаIнджаIкаIди йахыды кьаьчI лаIвись гьаьйуьхь руькьуьнай.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Джи гьухьумаI гьавад?

САЛАМ. АIй,джи рухьур.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Салам СаIфаIровад адрес гьацIамаI?

САЛАМ. АIй,60 саIн аркыды халыд адрес чацIай зад имаI?

СИЛИСТКЫРКАЙ. Маъа аIгIлейхаIс кикIимаI?(полисаIдаI)Сона БагIыровахда саIс ваъы.(Сона аьрьгIуьрь)

СИЛИСТКЫРКАЙ. (Салам гIагуъа гьаъар)Риш,миди инсан гьац1ама1 г1уъас?

СОНА. АIй,гьацIар.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Балага вимаI?

СОНА. Ваъы,накьай гьацIыды йиъи.

САЛАМ. РыIх руькьуьшмаI,мыхьч ваъар?Балага дишмаI са идараIйаI кар гьаъад?

СИЛИСТКЫРКАЙ. ВаIтаIндаш,маIшаIт маъы. (Сонада)Лалга,риш,лалга.

СОНА. Директорады кабинетаI риъинай,Карахъасдухъун миди сасуманаI йишир йиъи.Йихьди утаха хъурургIур сарухьуй куIмаIк гьаъай идараIйаI заIнг йыIхыIрь. ХаIлаIки са истикан чаIйаIди авъыр вихир.Директор утаха адишнай.Миди гада ракады йанада лузур йиъинай.Хуткур директор гьинаI?Гьухьур лыIъыIрь йиъи.ЙаIс гьаса гьагур зарафат ваъар.Ама хьаIлаI гьацIыр ки дуIзуIд рухьур.

СИЛИСТКЫРКАЙ. БаIс шивсаI йишир миди риш лыIльъышдаI?

САЛАМ. Гьавады наьхаьдис сартыр риъинай.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Риш,хъуьргIуьс руьрькуьд.(полисаIдаI)АйнаI Гьасанды ришахда саIс ваъы(АйнаI ханым аьрьгIуьрь).

СИЛИСТКЫРКАЙ. Риший,миди инсан гьацIамаI гIуъас?

АЙНАI. АIй.Салам сугуду йыгIа йуIшдуIшдуI хала йиркьыр йиъинай.ХуткудаI гIу гьушдаI,рыIх чишир хьурки Салам.

САЛАМ. Ай йиниш дишди,баIс шив гьухьусды инайдаIки?Гьухьусды инайки 35 саIн са гIуьдуькана каIллаI ливхьиди Салам диш?ИмаI?

АЙНАI. АIдаI,гIудж гIу гагьилнаI майык.ГIуъахда таIкид I8 саIн руькуьд.35 саIн са гIуьдуькана шивсаI каIллаI ливхьис вичIаIдаI?

СИЛИСТКЫРКАЙ. Ашкар йишир.Риший,хъуьрьгIуьс руьрькьуьд.(йанада иди утахыгы Флорахда саIс ваъар.Флора аьрьгIуьрь).Риш,миди инсындыла гIуъас шив гьацIадаI,йихь.

ФЛОРА. КичIаIр баiлаi.

СИЛИСТКЫРКАЙ. КимаIйичI,риш.Гьавнала гьамы кичI ваъаскал диш.ЗаIгьаIр ад сылаб угIутIкьуды гIар виъи гьамы гьавады.МисаIмыда азадвалда инсанар йыIтхыIсь дуьруькьуьрь.

ФЛОРА. Йи гьавады йыгIа сарухьунаI кьухьды контролернаI кар гьаъанай.Хьур-рыIхьыIрь танга сивхьиди рыIхъаь аIхъигьиръинай.ХьаIлаI миди йиркьыр.Паспорт йаьгIыIрь.Карахъастухъун паспорт джид диш.Радиодыгы выды са хабар йикIи йипIкьыр.ЙаIс гьацIыр ки гьавады инсан йиъи.ЛыIъыIди инсындыра сихьид тангабы ляхъуьшуьс йиркьыды инай.Директорас хабар выр.Чинараки полис идараIйаIс заIнг йыIхыIрь.

СИЛИСТКЫРКАЙ. Гьавад тангабы синсаIй китабчаI гьалыд идаI?

ФЛОРА. (сункудыгы аьгIаьшуьрь гьынцIар)МидаI гIагуъамаI,йидж йаIдаI уьхьуьрь.ГьацIанай ки,йыгас йиъи.

СИЛИСТКЫРКАЙ. СагI ришихь,риш,хъуьрьгIуьсь руьркьуьд.ГьаI,протокола къул дуур диш.Заьгьмаьт вишинаIки…

        

 Флорара къул дуъур хъуьрьгIуьрь.

 

СИЛИСТКЫРКАЙ. ВаIтаIндаш,гьамы гIуъада шив гьухьус руькьуьддаI?

САЛАМ. ЙаIдаI шив хъухьус руькьуьддаI?ЧIал гIуьхьди виъи.

СИЛИСТКЫРКАЙ. ГIагуъамаI фактбы шивид таIрсид задбы идаI?ШивсаIхьур дагIмыш йыкыс чуьгIуьд.Протокола къул дуъа.Камерада сукьа,дуIздуI судды гьуIкм гуIзаIт ваъы.БаIс шивсаI?

САЛАМ. (къул руъанаI)ГIуъаланаI йихьди джаIза шив выкыс видаI?

СИЛИСТКЫРКАЙ. Мабды шив джаIза выкыс вуьруькьуьддаI.Хъийиха гьыъын (Салам йикI фахъыр аIраIкаIр.Кьалам хылыгы сивухьур).

СИЛИСТКЫРКАЙ. (къаравылчийаIшдаI)Кырка.

       

 Салам кыркар.

 

 ХХIII шикил

      

ПолисаIд идараI.НачальникаIд утах.Аьккаьд маIтлаIб ад мероприятиядыла далгар.Кьуьаьрь дежурный полис аьйчIуьрь.

 

I ДЕЖУРНЫЙ (кьурхутмыш йишир). ДжаIнаб начальник.ДжаIнаб начальник.

НАЧАЛЬНИК. Шив идаI,аI?ГIагуъашмаI каIллаI кибыхыр виъи?

I ДЕЖУРНЫЙ. ГIуьхчаI рухьуй дустах камерада адиш.

НАЧАЛЬНИК. ГаIдаI,шив рухьуй идаI?ШивсаI йаIни адиш?

II ДЕЖУРНЫЙ. КамерайаIд рак йикка йиъи.Дустах мардиш.Камерада чацIай са кьаьсди пейдаъа йишир йиъи.

НАЧАЛЬНИК. ГаIдаI,шивсаI йаIни мардиш?Суддуд иджлас кийкIир,дустах сугур.Са суманаI аьгIуьрь.Гьавнады джыгыда суд вуруькьуьмыды тIустIулмы гIуь сутIкьус диъи.

I ДЕЖУРНЫЙ. ЙуIшдуIшди шив гуIнагь видаI?ГIийгIа гьаIч гIургIас ки аIгIаIруур диш.ГIилиди рыIхъыI ки йыхьыр диш.ШивсаI йишир идаI гьацIаш.

НАЧАЛЬНИК. БаIйъабырвалды виъи.Саьшуьсь диъи гIуь синаIбы.Дирих хъарса.Кьуьлиди кьаьчIилигы йишинаI ки фахъийъа,аIгIаIруъа,хъака.ЧинсаI синаIбы кардыгы аьхъуьчIибы диъи.

    

 ДежурныйаIр коридора аьхъдуьчIуьрь.Суддыды залды йанада балады инсан сытIа йишир йиъи.

 

I ДЕЖУРНЫЙ. МидаI гейджиди ки башаI ийхьуд ки,гьалыра идаI кьасди йиркьыр аIгьир йиъи камерайаI,мукIды дустах ки сыхъыкыр йиъи.Писди севда диш.

II ДЕЖУРНЫЙ. ГьаIралда кьухьумуд кар йиъи.ДжуьлыIмыра йикI чаъад.

I ДЕЖУРНЫЙ. ДугIурдан йанур кардыгы аIхъдыкас диъимаI?

II ДЕЖУРНЫЙ. Ваъы кьухьа даъас диъи.Йи начальникаIди зам,гIу ки кьухьды дежурный.

I ДЕЖУРНЫЙ. Баiлаi йанус гьиддиныкла хабар диш.

II ДЕЖУРНЫЙ. Миди даIврдаI гаIраIк чIириди кьаныкла ки хабар вишир выгар, чIириди хьаIсималаки,чинсаI кирукур руькьуьс йиъи.

I ДЕЖУРНЫЙ. Йахда 7 хыных йиъи.Хьыдыннара кар гьаъаш.ЙуIшдуIшид гуIзаран шивсаI йыкыс идаI,ай Йиниш?

II ДЕЖУРНЫЙ. 7 хыных дуламыш гьыъын шив идаI ки?Йи цIысыдды хынхык кахъар.ЙуьшаI кьалый хъачатIынаIшдаI,хала хъичиркьыдаIд гьацIас рубкьуьш.БаIс йидж шив гьаъасдаI?

I ДЕЖУРНЫЙ. Гьамы синджыгыда карды диъибы кьайидаI хъадаъар.Кар файъин дуIнуIдид мыIйад рухьуй маьджуьзаIкалыд са зад йиъи.

II ДЕЖУРНЫЙ.Хуъашди хьыдылды ринас миди гьаваса ки йуькьди маIсаIлаI диш.

I ДЕЖУРНЫЙ. Гьавады джаIгьаIтдилаI ки йихьди бахт йипIкьыр диш .

II ДЕЖУРНЫЙ. Дустах фахъийъыр йигар.

I ДЕЖУРНЫЙ. ТIаIхькал хыл –гIил ситIаI гьыъыр гьинаI идаI йигIыр имаIки, каIдаIрсир фахъийъас.Зинджирала сипхьуду кьатайкал йаIхир гьалыс гьацIадаI,дуIнуIдиди гьинди дагулды джигыда каIф гьаъар гьамы.

II ДЕЖУРНЫЙ. МидаI кахъ. ГIудж суддыды иджласак йитIкьымык фикир вымаI?

I ДЕЖУРНЫЙ. Йихьди фикир йаIдаI виъимаIки? Бысаматда уламыс саIччуIн гIагуъаш БалайаIр йитIкьыр уламыды гьура лудурзар.

IIДЕЖУРНЫЙ. Чинди лыIхыIд паIнджаIк гIады гада гIуъас гIагуъамаI.Кахъ шивсаIки дустахак кийиркадаI.

I ДЕЖУРНЫЙ. Шив йыкысдаI?

II ДЕЖУРНЫЙ. ШивсаI шив йыкысдаI?ГIудж гьухьус кьуьъаьтхаьйаIрыбы диъи.Кьуьндыхтый куъал гьавъыды аIчкал шивсаIки са санак кидиркар.

I ДЕЖУРНЫЙ. Руькьуьд.

II дежурный - МидаI кахъ.Йихьди аькьыIлдаI са фикир йипIкьыр виъи баiлаi. Миди видж кыркас,гьухус фахъийъыр,миди йиъи хъаIхиди дустах.

IДЕЖУРНЫЙ. Гьавасад кар руькьуьмаI?

II ДЕЖУРНЫЙ. Гьиъис чуьгIуьддаI?Миди дуIнуIдуI синаI зад руькьуьрь.МаIшаIди Ибада гьухьудкал:Чинди маьруьгIихь,миди ришихь.

I ДЕЖУРНЫЙ. Йинчис хъаль лявуьчIуьд йанула.

II ДЕЖУРНЫЙ. Йиниш йануду гуIнагьдыла аьгIляйчIуьд.Баiлаi йануджаI балайаIр гаьшаIраI чыдыркьынды баданнаI гьаъар.

I ДЕЖУРНЫЙ. ДийаIсаIн гIуду каIллидираI шивдаIидаI ратIур?Ама…

II ДЕЖУРНЫЙ.Ама-зад адиш.Выра убруда йихьки гIуъахда начальникаI саIс ваъар.ХьаIлаIдаIд гIугIуд кар диш.

I ДЕЖУРНЫЙ. АьгIуьс имаI?

II ДЕЖУРНЫЙ. АьгIуьс йиъи.Гьиъис аьчуьгIуддаI?КаIлкал аьгIуьс йиъи.

      

АIгьмаIд начальникаIди кабинетаI акар.

 

I ДЕЖУРНЫЙ. Джанаб начальник,хъаIхиди дустах фахъийъыр йиъи йаIдуIшдаI.

НАЧАЛЬНИК. ИмаI?(АIгьмаIдык кахъар)Видж йиъи.Баракалла хынымар(АIгьмаIддаI)Ай гурумсах,гьаса гьацIанаймаIки хъаIхинихьан йаха йуIшдуIшдуI хылыгы азар ваъас виъи.

АIГЬМАIД. Джанаб начальник.Миди шив чIал видаI?Йи гьинаI йаIхир идаI?НачальникаIраI саIс ваъар хьур,йики йирхъыр.

НАЧАЛЬНИК. СикIибы маъы.

АIГЬМАIД. СаIччуIн башаI ийхьуш.Йахда гьиъис саIс гьавъыр видаI?

НАЧАЛЬНИК. Бысаматда гьацIас йиъи гьиъис саIс гьавъыр видаI (дежурныйаIдаI)Кырка камерайаI!(АIгьмаIд кыркар)

 

                 

 

ХХIV шикил

         

Суддуд зал.Зала кьаьрди джыга мабдиш.Симмыра дустах гуIзаIт гьаъар.

 

I ХЬЫДЫЛДЫ. А риш,гIагур имаI гьавады?Йараб шивди инсан идеъйихь?

II ХЬЫДЫЛДЫ. Ваъы,йаIс гIагур диш,ама гIагубы диъи.Рухьурки са ул аны виъи, гьавады ки бальди лап йыIкьдихуда.

I ХЬЫДЫЛДЫ. Димах ул таIпаIйаI ады йиъи.Руькьуьд…

III ХЬЫДЫЛДЫ. Рухьурки чIирилаIди инсан диш.Мадды планетала йиркьыды йиъи.

IVХЬЫДЫЛДЫ. ЙыгIа хьибир инсан лыIъыIрь,тух йишир рухьуш.

I ХЬЫДЫЛДЫ. ЙуIшдуIшдуI хынымашикла санас гьавнара инсан ыIлаIнаI гIагур йиъи.Кьырыбы хырп-хырп датхыр кьуьртI гьаъаръгьейхьи.

II хьыдылды - Ариш,миди инсан дишъгьейй,кафтар виъи сырыгы лухъувзуды.

I ХЬЫДЫЛДЫ. Рухьур гьавадухъун хуIлуIхаI йиъики,ракымыгы аIгIаIйирхьашхьур рыIхъыI сархаргьейхьи.

IV ХЬЫДЫЛДЫ. МуIмкуIн виъи чинди планета ыIлаIсди инсан мардишнай,йануду планетаъа йирхьыр йиъи.

V ХЬЫДЫЛДЫ. Ариш,йихьди ришаIраI бангаI кар гьаъар.Гьавнас гIагур йиъи.Рухьур I8 саIн иди хуъашди са гада йиъи.ГьушнаI инамиш чуьгIуьд ки,гьавнара инсан ыIлаIд.

        

Зала саIс: Лузда,суд аьвьгIуьнаI виъи.СинаIбы гIили лудурзар.Суддуд уIзвийаIшаI джуIдуIшдуI джыга фавахъар.

 

СУДЙАI. Дустах гьака.(СаламнаI джиди дих АIгьмаIд хыламы кандалбы гIанаI аткар.АйнаI джыгыдыгы ларычир выгIлыхдий гьириркар).

АЙНАI. Миди йиъи йихьди выгIыл.Миди йихьди выгIыл йиъи.

     

        ДежурныйаIшаI минад гьура саратIур,йыIкьаьхдий рургIа хъараъар.

 

СУДЙАI. ВаIтаIндаш Тофиг КаIримовду тахсырды кардык кадахъасхьур суддыды заседанийак кидикIирь.Джанаб дуIвлитдиди тахсырды гьаъанады фикир шив видаI?

ПРОКУРОР. Маддыхтий сухъдулкай даIврдиди чаIтинвалысхьур тахсырыд карбы бала йишир йиъи.Сырыхч,инсан йикьаI гьыъынвалды бала йишинвалыра йикIбы артуханаI саIкит диш.Гьавнасхьур йуьхчаI къанундыды къаравылчийаIшаI гьавадухъунки баланаI кар гьыъыр йигар,саIртди чараIмыхдий хыл лаIвир выгар.ВаIтаIндаш КаIримовуд тахсырыд кар хата,нервбы чIир йишинид кар диш,аькьыIль йукьла анаI дуIвлаIт къурмуш гьавъыныс гьыъыд къасд йиъи,цIинаIнаI формалашмыш йыкыс кийкIид демократик дуIвлаIт механизмидис къарши ругIа гьыъыд аIн йуькьуьд са тахсырыд кар йиъи,йидж дуIздуI суддыгы таIлаIб гьаъар маъадки объйектив вишихь,тахсырды кардыд сийаси магьийаIтак катхъыр,дустахас аIн йуькьуьди джаIза вийихькал.

СУДЙАI. Дустах КаIримов,гIуъас къарши каIгIаIдууд тахсырмыхьан разы имаI?

АIГЬМАIД. Йидж саIкки тахсырад кар гьыъыр диш.ЙаIс гьиддиныкла хабар диш.Гьамбысаматда суддыды залыгы саIс гьавъыр йи фахъыды йиъи.Йи Тофиг КаIримов ваъы,АIгьмаIд Саламды дих йиъи.Миди уйиндыкла йи саIччуIн башаi ирхьуш.

СУДЙАI. Силисткыркай Назаров,гIуъада ваIтаIндаш КаIримовуд гьухьумыс къарши шив гьухьус руькьуьддаI?

СИЛИСТКЫРКАЙ. МуIгьтаIраIм судйаI.Миди инсындыра гьаIлаI сарухьуй силистаI джиди гуIнагь гардана лявшуьсдыхъа,турула фамилйадыла дагIмыш йишир хьаьль сувга ваъас чIаIлих гьыъыръинай.Ама йуIшдуIшдуI даIгигди,разы чыкыс чуьгIуьй логика ад субутмыды къаршидаI синаI зад джиди гардана ляшуьсь маIджбур йишир.Миди инсан «Зийанлы» муьхъаь йаIшаIмиш руькьуьй Тофиг КаIримов йиъи.

ВАIКИЛ. МуIгьтаIраIм судйаI,йихьди силисткырканаIхьан разысызвалды виъи.Баiлаi АзаIрбайджанады чIири гьавасады муьхъ диш.

СУДЙАI. ВаIкилаIди разы чишинвалды кьабыл вурукьуьрь. (ДежурныйаIшдаI)Флора РаIджаIбди ришахда саIс ваъы.

     

Шагьад Флора аьрьгIуьрь.

 

СУДЙАI. (АIгьмаIд гIагуъа гьаъар)Шагьад Флора РаIджаIбди риш,миди инсан гьацIай имаI?

ФЛОРА. МуIгьтаIраIм судйаI,йаIс кичIаIр баiлаi.

СУДЙАI. ДимаIли гьацIар,хъуьргIуьсь руьркьуьд.

 

 Флора хъуьргIуьрь.

 

СУДЙАI. Шагьад Сона БагIыровахда саIс ваъы.

       

Сона аьрьгIуьрь.

 

СУДЙАI. Риш,миди инсан гьацIамаI гIуъас?

СОНА. АIй,гьацIар,Директорас чаIй йихинаI инай.Карахъастухъун кабинетаI миди гадайала къейри гьушнаI адиш.Йидж хуткур директор гьинаI?ЛыIъыIрь гьухьур.

СУДЙАI. ХъуьргIуьсь руьркьуьд.

    

 Сона хъуьргIуьрь.

 

СУДЙАI. АйнаI СаIфаIровахда саIс ваъы.

     

 АйнаI аьрьгIуьрь.

 

СУДЙАI. АйнаI ханым,гIуду выгIыл йикьаI гьыъыды Тофиг КаIримовала шив гьухьус руькьуьддаI.

АЙНАI. Миджыгыда наI инсан йикьаI гьыъыды адиш,наI КаIримов.Миди кьасди йихьди выгIыл йиъи.Миди мукIды гадаки йихьди дих АIгьмаIд йиъи.Миди гьамбысаматда йихьди йанадыгы фахъыр йыкыды йиъи.

СУДЙАI.АйнаI ханым,гьухьубы шивди фактмыхьан субут гьаъас руькьуьддаI?

САЛАМ. МуIгьтаIраIм судйаI,мид санаса йаIдаI субут гьаъас руькьуьд.

СУДЙАI. Дустах КаIримов,гIудж АйнаI СаIфаIровады дих инвалды гьидихьан таIстикь гьаъас руькьуьддаI?

АIГЬМАIД. Минахда йахда секки материальный субут диш.Ама миди кьасди йихьди дид Салам ,миди хьыдылды ки ваIссизнаI аьзабмык кирхьуду йихьди нин риъиныхда шак диш.

СУДЙАI. Кьасди,АйнаI ханымды выгIыл йиъинвалды таIстикь гьаъамаI?

САЛАМ. АIй,гьаIкъикъаIтаIн йи миди хьыдыннады выгIыл йиъи.

ВАIКИЛ. МуIгьтаIраIм судйаI,зийан йыIхыIдинаI шикаIйаIтчий чишинвалысхьур кар луза хъаъас руькьуьд.

СУДЙАI. Карда секки материальный субут чишинвалысхьур кар луза хъыъыныды маIсаIл муIмкуIн дишдинаI гьаьсаб ваъар.

ВАIКИЛ. Мид йишид кар видж кикIидыгы ларатIуна йикьамаI материальный субут йиъи,муIгьтаIраIм судйаI.

      

Залыгы саIсбы:Мыхьч виъи.Хъийиха гьаъы.Хъийиха гьаъы.

 

ВАIКИЛ. Материальный субут йигамаI?Сахьусды силистаIди билбицIмык кадахъ,гьавада ид къулбы гьалыбы идаI гIай?

СУДЙАI. ВаIкилаIд таIклиф кьабыл руькьуьрь(БилбицIмыд дждарбы лаъар.Протоколак кид къул АIгьмаIдис гIагуъа гьаъар)Мид къул гIугIуд имаI?

АIГЬМАIД. Йидж секки билбицIак къул дуъур диш.Гьиддиныкла хабар диш.Йи суддыды зала тIустIулала лаIруъур дустахашди тIустIула сукьа гьыъыр(Залыгы саIсбы:хъийиха гьаъы,хъийиха гьаъы,мыхьч ваъар.)

СУДЙАI. (БилбицIбы Саламыс гIагуъа гьаъар)Мид гIугIуд къул имаI?

САЛАМ. АIй,йихьид къул йиъи.Паспорта иди йихьди къулахьан саккал гьаъас руькьуьд.

СУДЙАI. Сасумад уйин йиъи.СаIччуIн башаI ирхьус руькьуьш.

САЛАМ. МуIгьтаIраIм судйаI,ихтийар вий йидж мид кар йиъиткал гьухьус.ЧинсаI зала сутIкьумыды йуIшдуIшдуI сыфытда аIтIаI гьыъыд уламыгы саьгIуьй цIайаIраI сыра дуьруькьуьна йикьамаI гьутхьа даъас диъи.Гьовмура йала хыл лявшуьрь,духарыхдый шейтIанаккал, сегьрбазаккал, сырыгы лухъузунаккал кадахъар.

СУДЙАI. Ихтилат гьаъы,кьасди.БаIкаI гIудж аькьыIлдираI ратIуй са зад гьухьус йиъи.Бала хъыхкивичиди маIсаIл виъи.

САЛАМ. АIгьвалат мисаI йишир йиъи:Куб ваъанаi йиъинай.Телеграмм йипIкьырь ки,дих университетаIди юридический факультетаI кьабыл йишир йиъи.ГьидилаIъидаI синаI гуIнагьбы,саIгьвбы сасанаI-сасанаI йитIкьыр кинавады ленткал уламыды къабагIыгы фагIаьчIуьрь.Арзуламыш гьыъырки,шив руькьуьддаI мукIа хъуьгIуьнаI йигад.Гьаса йаIшаIмиш йыкысъинай ки ,гIукал къанундуды къаравылчийнаI кар гьаъасды духарыра аьгIуьй сыдырма йихьди гуIнагьмысхьур аьзаб маруъихькал.Мидки ситхьур «Лейли-КьадираIди»наьхаьди.Йаьккуьаьс кардыды джыгыдаI йихьди йанада са кьасди йиркьыр.Хьурки йихьди мурад кьабыл вишир виъи.Инамыш йишиш.Йахьан зарафат ваъайкал гIагур.ДуIзуIд рухьуръейхьи.Кьасди уламыкла   сухъугудаiкал йи кырыIхьыIрь йишир I8 сыдыды,миди йанада иди гада АIгьмаIдкалды са джегьил.Минала хьала шив дуъудаI йидж.Фахъыр йи.ГьушнаI инамиш гьаъас йичIиш.ГьушдаIъидаI йикьаI гьыъырхьур,йаIс уIлмдиди джаIза кьатI гьавъыр.ГIуьхчаI фикир ваъарвыкысвиъи ки,баIс шивсаI йишир гьамы 60 саIн иди кьасди хъишидаI.Йиниш дугIрданки бала раьгьимлиди,маIргьаIмаIтлийаIшди аIн маIргьаIмаIтли йиъи.ГIуь видж кадахъ шивсаI йиширъинай.

 Ишых саьхъаьльхъаьрь.Камера.МукIды Салам кьулады гаравата лукур йиъи.Гьавады джагуъарды мичIрий ады кьасди аьгIуьрь.Саламыс гьавады гIагур гIили лурзар.

КЬАСДИ. ГьаI,джегьил шивсаI идаI?

САЛАМ. ШивсаI йыкыс идаIки?Мидки «Лейли-КьадираIд и» наьхаьд йыхыд.

Кьасди - ДишнаI наразы имаI?

САЛАМ. Ваъы,гьиъис наразы руькьуьдаI?СыгIды камера.Маьтти гьава.Итид ыIлейбы.Джыбра ки хъийиха гьаъай хук…

КЬАСДИ. ГIуъас йигара йишир йиъи. «Лейли-КьадираIд наьх»йишир йиъихьур ЙинчираI гIуъас йигара йишид кьабыл гьаъас маIджбур йишир.ГIудж уIчруIкуIй зад йигара гьыъыр йиъи.Хьибди задала:Гьухун,Кьасвалды.Йикьин.ГIуъас мибы гьацIыр йигай инай.Йинчис йигады задады къарши руькьуьнады джыбыр йыха вурукьуьш,джегьил.ЙикIилаI ахъламах ки,ЙинчираI вар-дуIвлаIт гьалыскихьур вынцIар,ама акьыIль санаса джис йигай инсындыс.

САЛАМ. Гьаваса идаI йи Йинчис чыдгай инсанашикла йиъи,имаI?

КЬАСДИ. Гьиъис ки?Маъа Йинчиди гIуъас раьгьм йипIкьыр виъи.ЙиганаIшдаI наIстаIди уьмуьрди хъургIас руькьуьд,60 саIн иди кьасди.

САЛАМ. (чинады гIиламыда аIраIкир кейгIас кийкIир)Разы йиъи.Йигар.Шив йыкысдаI,рувгIа хъаваъы йихьди кьасвалды.

Кьасди уламыкла сухъулгар.Ишых кихъиршаIр.Суддыд зал.

САЛАМ. Йи маъагаIнаI 60 саIн иди кьасди Салам хъишир

Залыгы саIсбы:мыхьч виъи,хъийиха гьаъы,хъийиха гьаъы.

ВАIКИЛ. МуIгьтаIраIм судйаI,мидки материальный субут.Гьухьус йиъики,инамыш йыкыскал диш.ЧуIнки йанур 70 саIн дин дишнаI йаIшаIмиш диширди.ГьаIтда Йинчис къарши йыIтхыIрки диъи.Ама йануду ичийаI рубадыд кIикIдухъунуд ки йишинаI имандыд ишых аткыр йиъи.ДаIбаIс саIкки гадагIада,йасагда гьавад саьтхъаь хъаъас руькьуьшь.Дарвала ирхьудаI Йиниш йикIи лийхьур.КейгIас кидикIир.Йануда хурафат диндилаI таIк гьаъас лягIуьшь.Хурафата ид инсындыд сырыгы луъузун,инсан ыIлаIй кафтар,сыр гьалхуъа ваъай гьалыс гIавгур видаI?ИблисаI,шейтIандыра гьушнаI йикьаI гьаъаш,заIйифид гьуiкм ибы гьаькьди рыIхъыIлаI агIлатхар ки чинди дуIнуIди джаIгьаIннаIмди цIайа кидиршир зулум буъайихькал.Джин,хоотдан мибы синаI халкьыдыд хийалмыд маIгьсул ид инсанашид образбы йиъи.ГьуIсейин ДжавидаI гьухьудкал: …йа синаIбы маса дынцIай инсан гьушдаI? – Иблис. Ама са зад дуIзуIд йиъи:Саламды йукьлу йитIкьыбы.Минахьан Йинчис йануда шив гьухьус йигар йишир идаI?Гьухьус йигар йишир йиъики миди гIуьаьхчис ибраIтдиди дарс вишихь,ей инсанар.Йинчис йыгады задады къарши маьдуьгI.Минара баIдбаIхтвалды,баIла авкас виъи.Артухду таьмаьгь гьавъыр Йинчидыгы балад задбы маьйаьгI.КьайидаIнас ки разы диш.Балады задад балаки баIла вуьруькьуьрь.Джыбра ки,ей инсанар,уьмуьрь гьаса йаIшаIмиш диш ки,джыбрадады нафасда,Йинчиди йанада руькьуьй вахтыра хаджалат чаъаскал,гIуьхьди гуIнагьмыды аьзаб гIуъала хьала йитIкьымыра маруъихькал.Уьмуьрь сада вынцIар,са чаьраьгIаьнигы кьуьнаI каьгIаьчIуьсь чуьгIуьдкал,уIтмуIш вишиди уьмуьрь ки йыIкьаьхдий рувгIа хъаваъас,цIинаIнаI йаIшаIмиш хъишин муIмкуIн диш…

Гейджиди ХАНЫМ. (суддуды зала гIили лурзур)Салам гагIа,кьурбан рыкыс гIуъас(судйаI гIагуъа гьаъар)чинада йихьки рувгIа хъаваъихь йихьди бабады муIлк.Сирчир йугIлады,йизирди кьанык.

 

Зала йаьхъбы.

САЛАМ. ВаIкилаI гьухьубы дуIзуIбы йиъи.Ама миди дуIзвалды дирнаI йа гьивикьыр.ЯнгIылмышвалды уIпкаI хъаваъас выганай,секейки балана янгIылмыш йишир.

СУДЙАI. Суд маьслягьаьт ваъас вуруькьуьрь.

 

 

ШЕКИ 2019