Пожар над аулами

Автор:
Айгюн Джалилова
Перевод:
Светлана Махмудова

МуIкьды оолда лузуд цIай

 

Лузу вина ывсыр аы гьава хьад къыхьы ендэы. Машинбы рыкъмы гьана ина кьайда, инсанарки муджус гъана рыкъмы лузуды шидмыла лидиргана, дирина-дирина къудгъуна дина, са сынагъыл кегъедергъенаю.

Кыбылды рукуна ина кьаlл ана, йилады гагъа гьазыр ина урухас. Рукьуна ина хырыдал, видж ыфыс бысетде хьаlл ачух кьакыс ел, видж емыды еринда агьуна мадидбы, сяр канн лыхыдбы. Хукумыд кьуькlбы кулакар гъинсана ина бахтигьарбы кан лакьы хылабы хьаlлмы, лайиге хьакьана дагул гьакьыд якрахмыда шурукма. Даракьа хъишид япрабы серекьана ина чlири, халмыды на туканмыды чардаха. Вирихь сувургана акьухьуды амы йихьа гьахъвогане на. Инсанар евашане адирхьадбы кучlури дирина адирхьас, са сынаде ыдырхьана, кьескъудухьу угьасыд ид йугъал сигьды хьавыдила хала. 

Са вахт огьачlуни хале йишири пробкабы машинмыд на инсанашид. Сина лузуина маршруткабы гуьзат гьакьана. Йикыд кулак кина ина, инсанашди гыгъмы хьадбы угълукьана. Хыле, ришбир сахыд чlарки лудзудбы, хыле фады сумкудмыхьан йика дурукьуна хьед кимейиркьыш. Выгъле суьпялбы ки адишидбы, хьуьуьхды мичlри адбы арабашис киикана, йигьа йугълала дагул дурукьушна, видж ыфыс гьацlана лудурзабы дина йугълады кьанихда. 

Йугъал халды гъуьлимыла сагъуна гъаразад укьбы кан. Инсанар, машинбы, хукбы, видж ыфыс гуьзгуьегыр гьадыгабы канн дина. Выгъылды ирыдбы гъады ирды хьаlл канн айирхьана ина, хъогана са джикы гъилябы саки хуьлуьхды беден.

Омаровашды хала зенг гьакьыри телефонар. Йугълак какъана сувкъуды гада, сочlу устулале ыгьыри лошус телефон.

Салам алейкуьм!

Алейкуьма салам! Амир хала ама? Сес вакьысда авнахде.

Хада секе гахьа кеты лузу, шелле рыфыд.

Авады сахы и.

Лайика авады!, гьыфыри мыкелады евашди мыкьа сесыфан.

Гадаяр чигана суьшуь телефон яныхдал ыгьыри лайкас.

Авнаре, чийlтlы, гудж адишди хыламыфан кучlури эветас шууда, шелекан ыфыри чlипlтlы сесыфан.

Шуl луза, гьохда сес вахьана вии. Амир луза гьахда са эдемияр сес вакьана ви. Авадбы лурзана дишна, гадаяр сакьайдана гуьзат кьакьы акьучlури халымыр, са мяхлидид иших ки ихчифыды.

Лошу телефон рыфыд: «Авады лурзаш».

Шелеки сечере ун къитlкьыш. Шеле хъиркъыри нин кардила. Авады рина хуьлюхды, муджус гъады, кяртыды хьыдылды. Анаре умуьрдикла сечере йихыд гуьзат гьакьаш на.

Кьуфды гада Амир ина авнад са куьмек. Авады ки дид къикъини хала кардиды дисубра ады ина, нин ки шу удуьхуьсна фы. Лап джахьилды, йухарды гада, аlкьлли улабы ады ина джуды сян мыс гьюре бала аlкьылли ина. Авнад таяр гадаяр дукъурхьана ришбишды арида, кальяныймы, дискотекадмы. Амир ки са гахьа авасаы ина, амы авасаки йишир йикьи къана авад вахтбы. Амира йифа гьакъаш на, авады йисалмиш ина гьигъаы гьигъа ха, дисухда ина рази рукьуди ина – здаровена дисагъилвалды. 

Эдеми кан авнаре ухьуь йигана джуд хал джига. Уруьхьу ригана нин, дярса уьрка гьакьы йигана шуl, хейра шейра ыхьы йигана муькъды джамаатдис.

Амир хала ама? Хутку ина нина, хала кьиркъынихьфан.

Еда авады лайкас  йишиш, авнас са эдемияр гьакъы ина, экеды. Чlелекак хъыхыри.

Гъвас йинегыр гьацlада эдеми экеды ид?  

Авнады сес мыкълады вина.

Саид дайи, шуl дидды, бала гахь вина чlиркьыды шу йикьини хьала. Куьмек ма ниникыгыр ки гуьзат гьакъас кан дишна.  

Авнаре рыфына шу йикьии къари риъи. Вахт огълойчlу авадбы са сынафан бала йихана дишна. Мухтарна Саидат, хынимар Саид дайид далгана Амирыфан йис ыфыды дисулуьдбы диды гахьала стlана дидбы дина. Нинид мидукьун гаха ки йикь туркьана «зенг» ыфыды. Авнаре Магомеддыгыр курчlури хуткас сина, вид минас сечере гьацlашна. мад гедисе руркьуна. Шеле багида ирифыд миди Амираки сечере рыфыд диш, сихьири къу дивана, вякирдкаи рыхьы. Магомед сакъахы ина. Нине некъик къускъуд наlкъбы гъогад, аридмыгыр цlыркъы кигьирфина. Йок ина саримед багъа хукумыд къукъбы саа лейтана. сада лурзана, мехле оцlу илдире сичиды эчмыр, хырмыд.

Нине фикирарна хадисаланар, багъакдал хъахърахъас вахт диш. Авнас кичlана Амир кийкысды уьчlуткуьды кардимык, чlалакlа адымыклады гьакысды. Баласдымыд духре аваса рытlкъыдбы дина.

Батlрад хал ирды духлакла, аткыд эдемияды дидикла на ниникла, багъ, маlхле, сина авад ина уьткемвалды авнады. Видж амы авнара балла кар гьаки йигана духра уухус. Куьмек авнас рукъуна са джуды ниникла саки шукла. Джуды гьагьа авады рыхьы рина выгълис танга вынас. Выгълира авнас сина гьакьана. Эккед хал, гараж шумыд иде эвихьаскан вахь бычlылмыр ацlыд, хукур. Авад шадыд йигьбы амир чlирды ида. Дид вахlда къикъири йикъ лухъузу. Гьаlр йыгъа суркьу гуьзат гьакьана са йигъа ядыгыр лакъушус ей дихь, са чацlанар, кичlана. Авады фикирмырна хаджалатар балла къаса риши рии, гахь-гахь суркъу екъи гьакъана гахьбы видж джук каракъад, рыфына аваы мадбы уьмуьр вина. Амира сечере ихтилят къакъаш на нинис, йицlыд сян ида канн. Магомеда нинды ихтияр фадишна хьу ки илешна. Амир марды къиши йиъи. Йукахдал Амир кир къыри хала, йевашане акъучlу ри, хъыхьыри сакъахас. Магомед авады гахьа сахы ина. Ина сааlт йувуб йукас. Хьава вина саринды, виригъ йихьа гъовгашна, ана вина чемре. Синабы сатхы дина, садафы буильникады сеса лурзури нин, магомед даlрсал лайиркад. Минады гыгъа ирфыри Амир, амма хала йине инаде, мыс къиркъыда.

Рыфыри авнады янда. Миды итды наlкъаl ана ина. Нина стlа акъана дисылымы гъад гъады, курчlури шалварды джибине арсас, варсана телефон. Каркъыри алыр зенгбы гьакъы инаде. МИДе сине уьтlкуь диш рыфыд минаре, видж чlитинид ина мадик йинса гьакъасда ихтилят духарыфан, йинса луза къакъасда, шу гьыфына авнара чlо къакъада. 

Амир кина ина чlалакъмы ады шубаlшик. 

Нина рыфыд духарыфан ихтилят гьакъы йигари, джу чlо къакъиш, ахир йихды выкыс диш. Магомед огъочlури маlхлие, дярса рукъус укъу, авнас ацlана гъадикъунбы гьакысыд: ид, авнале укьуды ина Маlхмыде вижд ыфыс шивиде гьакъана и. Авады сукъуд дисмыдылер Амир ад хал йихана гъогана. Нин лал гыдукьун хейир дишна, видж гьыфыс барияфан ламана риъи. 

Уlмур вурукъуна вина дисуды йидифан. Нинис бала ихтилятбы униткъы ина нинебашид духра къыдыркъыдбы. Са къунды йигъала вина мавлид дайиды хала. Амировар ки дыхьы дигадбы дина. Авады йыгъа бала инсанар йиткъыри. Халыгыр аlгъуна ил хинкъалад, чудуяд, итдымыд, чаяд. Сутlкъуд дисела ина акъуруд сани хулуlхуд джылы сайикъы ина джогарыд суьфре. Авна ана ина рахьал тур; мейвабы. Хылеше на ришбише са сынады джубра аlхина ина бикьене илдбы. Суьфридес гьана ина мад кайнат ад графин, меребебы, йигады мейвыдмыкла, хьикбы кишмишмыфан йидже гьакьыд салатбы, гьенфетбы саки хумрабы. Выгълешды устул вина ссеке къайда гъана. Гьовса гьакъы ина йис гьыфыда хылешик кина хасият махцара вакъа. Дуабы гьакъыни ки хала хылешис са сына футlу, гьакъана ихтилятбы. Хылешы арида суркьу рина Амирды нинки. Рыхвалир ки риъи на сургъурина нин, сина авнады джубругур далгана дина, гьомыра рыфыд: «Йидир авада мисе сирукъуда видж гьыфыс сечере йиши диш, джуды дих чlалага ады шубаlшик кина и, са Йинчис гьацlад шу карбы авнара гьакыида». Са гагьала Саид даи йиркъыри ишайр гьокъу Амирды нинихдал. Агъарчёури нин махлиде. Инсанар къайда дина, мат ки йиха и рыфыд сынаски гъочедогад.

«Гъудж гьацlар гьакъыма, авады гьавасады кардимык кина има? Гъу дисуфан лал гыма? – шуму ида суал выри дайира. Миды сене гахъа кятры лурзу щеле рыфыд». Мысида гьацlы и, кина и авады авасады кардимык. Шумаl ида йидж гъогара ина авнады, хейир иш яхда убур кинсаш авнаре. Шуl къикъини хьала авада ина омыды къуфды.

Са арида авнас гьарикъас йигана Амирды писихда, авнара гьахъыбкан гъогана сина. Видж нин гъаргуда авнас язух къибкъыри авнады. Миды сене гьаха кетты лузу, гуджар дабам гьакъана йифадир на хаджалатар, ки рыфыд.

«Йи авнафан гьамас и». Авнаре гьыфыри авады чlал йевашане, нинаки рыфыд баджат хейир рукъуд. Йикъиыгыр ки авнады гада Амир кина авасыды кардимык, бала гьахь. Хьибыр сян авады авасады кардимык кид, чимыра гьыфыдукъуныд кетты гьакъари. Таныш дишик цlинды дустанишфан гьакысыд ина спортзала. Авадыкъа къана са сян иды Амир йигъ йуш рукъуна, кардимык кина. Авады гагьа авнас гьогад ина са сидик, бядян йихана вишин бадана, ришбишес къабыл гьакьыс фы. Авады къаадгъуна гааяр агъладикьис ыфы, чlалага ыкыркана фы, маlтид, йидинис кидиши гааяр шуl дакъана. Амира ки чимыс стакъана ихтилятбы инсанашид, кичl кухана, видис авнара взрывбы, дикъинбы гьакъашна. 

Видж ина авады гьаlкъылады гада, чимыра авады сиркашна тlупlкъун бы гьакьас. Авнаре планбы синсана. Мукъаl унитlкъыа тlупlкхъун йшине и фы, нина дихь гьарсана «аваы авада ина йиъи» - фикир вакъана. Саи дайи шелеы йигъа гьыхыри гьамас Амирыфан. «Амир, има йикъасда» рыфыд Саид достира Амир гьагъуд, авнас гьацlана гьакъасыд ихтилят шивиде. 

«Убур кьиш, ай дихь!» Йи гьас дидды йиринда йи писыда садаки чырыфыд. Гудж гьакьа кар йыхы диш, аlхир ки гьас вацlари шуды вакысды вида. Гьу аlкъылли гаа йиъи. Нинна чlиры шуl гьак китlыдбы иш. Йидж гьудне нинихда убур къинсашда? Авады ви бадана ишламиш риъи. Эдеми къикъи йи, амы гьас йигади има». 

Амира ирина олаа гьакьы гыгъ, какас кучlури са джыгыик. «Дикъа гъудж чlо гьакь, дир гьакысдыкъун. Йихана фикир вакъ миды ихтилята». Амира гыгъ ки олдагъыл чакъы кетег лузу ина. Синабы миди дуьнуьгьди угълудуркари йихдель йа писдел. Виригь огъури къугьури, йуьш агьури къугьури, умуьр йукъло вурукъури, кувучури.

Укълукури Амира ки. Вахт огълочу авнады кьуфдымыр авады кириха гьакъана лап экеды каримык, тупlкъунмык. Амирды фикир маддел вина, авнара гьакъана яри кардид, талкьакъас джуд хылабы авнас йисатна. Ама когъочlус авады каримыкла рукъушна, джус ки йихана гьацlана. Щеле Амир башда ирфыри джу гьакъаы кардиды, джу рыфына. Йинса йиши йи авасады, кардимык, йи гьацlана аlхир шудды вакьысды вида. Йи шуды инсан ида? Йинакьа ина мид ида».

Миды бала хала сикъус къучlури, гьармы гьога гьакьаш на. Амир бала къугъушна мимыхдал, мидбы кии шири шака зенг бы гьакъана, жубра аарукьуна садаки гьуьшун ки йишин ина. Минаре нинила ки дагул гьакьы ина. Чlалагды шуlбаlшис минае рыфыд са торговый центрдик цlай кихь. Амир видж джудыгыр сугу ина йикса мимыкла азад гьакьыса. Шелеки ыфыри яхда мадбы чара диш, омыра ыфыд гьакъы йигари. Амира гьакьад ихтиляд нинис.

Нинаки рыфыд йиджис гьода авады мадана ыфыри чlо кьакъ, гьудж якда убур кишини, Амира ки рыфыд яхда яара диш. Нинис гьара вакьас йига на, джамаатикла куьмек агьас, луза гьакьыш миды. Шелеки фикир акьуда шуга ыфыс йи. Кятры сукьуркьури. Шеледы йигъа Амир рукьуд чимыды янда. Омонашис гьацlад мимыд план. Авад джига деврес лошури. Авсады кардимык киды гаашды идабашис на нинабашис зенг гьакъы мимыра сес вакьа. Синабы ид иды дисигыда сакъаты адгьуд. Мимыхда сес гокьуы виъи, гьыфы бадана ахдичlи авади халыгыр теслим къидиши. Мидбы ки ана дина мукьуды олда иды хала. Сада ки Амирды нин керехьана рина духарыхда, акьийчl, сечере акыс дине. Аваса рыфына мида суст руркъуд хаджалат гьакьадыфы Амирыс акьучlус йигана омонаше севетас гуьлле кучlури. Амирды уфник кивиркьа, хал хъуркъад. Омонар аlдаlркъи хала сагьна марады дустаха гьыкыркад, рыдкьыдбы моргда. Амир кьикъид. Мийит ки кьывынцlашна, гуджар къывынцlад нинда. Амир къихтlирху, яс гьана хала Амирофанды аlмаlшы гахьа. Йихьбы са сынады джубра аваса лаlраlкъана.                     

           

 

Рейтинг@Mail.ru